Mevzuat masası
Kuralı, istisnasını ve süresini birlikte öğren.
6 bölüm · ~14 dk · 20 etkileşim
1Konu özeti
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Siyasal partiler, toplumdaki farklı çıkar ve talepleri bir araya getirip siyasal sisteme aktaran, iktidarı ele geçirmeyi amaçlayan örgütlü yapılardır. Seçim sistemleri, oyların sandalyeye dönüştürülme biçimini (çoğunlukçu ya da nispi temsil) belirleyerek parti sistemlerini doğrudan etkiler. Baskı grupları (çıkar/menfaat grupları) ise iktidarı ele geçirmeyi değil, karar alıcıları kendi talepleri doğrultusunda etkilemeyi amaçlar. KPSS A Grubu'nda bu başlık; parti tipolojileri (Duverger, Katz-Mair), parti sistemleri sınıflandırması (Sartori), seçim sistemleri (çoğunluk, nispi temsil, d'Hondt), baskı grubu türleri, çıkar temsili modelleri (plüralizm-korporatizm) ve seçmen davranışı yaklaşımlarını kapsar.
2Temel kavramlar
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
1. Siyasal partilerin işlevleri ve tipolojisi
Partiler; temsil, çıkar bütünleştirme, aday belirleme, siyasal sosyalleşme ve hükümet kurma/muhalefet işlevlerini yerine getirir. Maurice Duverger'in klasik tipolojisinde kadro partisi (cadre party) sınırlı sayıda etkili/varlıklı üyeye dayanırken, kitle partisi (mass party) geniş üye tabanına ve düzenli aidat gelirine dayanır. Katz ve Mair'in kartel parti kavramı, partilerin devlet kaynaklarına bağımlı hâle gelerek toplumsal tabanlarından uzaklaşmasını ve devletle bütünleşmesini ifade eder.
2. Parti sistemleri (Giovanni Sartori)
Tek parti sistemi
Tek bir partinin yasal olarak var olduğu sistem.
3. Seçim sistemleri
Çoğunluk sistemleri
Basit çoğunluk (tek turlu, first past the post) veya mutlak çoğunluk (iki turlu).
4. Baskı grupları (çıkar/menfaat grupları)
Baskı grupları, doğrudan iktidarı ele geçirmeyi değil, karar alıcıları etkilemeyi amaçlar. Kesimsel/sektörel gruplar (sendikalar, meslek odaları) üyelerinin doğrudan çıkarını savunurken, kamu yararı grupları (promotional/cause groups) (çevre, insan hakları dernekleri) belirli bir davayı toplum adına savunur. Lobicilik, örgütlü çıkar gruplarının karar alıcıları ikna ederek taleplerini politikaya yansıtma çabasıdır.
5. Çıkar temsili modelleri
Plüralist modelde çok sayıda rekabetçi grup serbestçe etkide bulunurken, (neo)korporatist modelde devletin tanıdığı sınırlı sayıda tekelci örgüt (işçi-işveren-devlet) arasında üçlü müzakere yürütülür.
6. Seçmen davranışı
Sosyolojik model
Seçmen tercihini sosyal sınıf, din, bölge gibi toplumsal aidiyetlerle açıklar.
3Çözümlü örnekler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Bir parti, geniş bir üye tabanına ve düzenli üye aidatına dayanıyor. Duverger'in tipolojisinde bu hangi parti türüdür?
Türkiye'de milletvekili seçimlerinde büyük partiler lehine sonuç verme eğilimi taşıyan nispi temsil yöntemi hangisidir?
Bir sendika, üyelerinin ücret ve çalışma koşullarını iyileştirmek için hükümeti etkilemeye çalışıyor ancak seçime aday göstermiyor. Bu ne tür bir örgütlenmedir?
Bir seçmen, çocukluğundan beri aynı partiye duygusal bir bağlılık hissediyor ve bu bağlılık ekonomik koşullardan bağımsız olarak sürüyor. Bu hangi seçmen davranışı modeliyle açıklanır?
4Sık yapılan hatalar
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
5Sınavda nasıl soruluyor
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
6Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.