KPSS A Kamu Yönetimi Çok Partili Hayata Geçiş ve 1950–1960 konu anlatımı

Bu konu, Demokrat Parti'nin 1950 seçimlerini kazanmasıyla başlayan ve 27 Mayıs 1960 askeri darbesiyle sona eren dönemi kapsar. DP'nin iktidara geliş süreci, uyguladığı ekonomi ve toplum politikaları, giderek otoriterleşen yönetim anlayışı ve bunun sonucunda yaşanan 27 Mayıs darbesi ile Yassıada yargılamaları KPSS'de en sık sorulan noktalardır. Tarihlerin ve kurumların (Tahkikat Komisyonu, Milli Birlik Komitesi, Yassıada) birbirinden ayırt edilmesi önemlidir.

1950 seçimleri ve DP iktidarı

14 Mayıs 1950'de yapılan seçimler, Türkiye'de gerçek anlamda ilk demokratik iktidar değişikliğini sağlamış; gizli oy, açık sayım esasına göre yapılan bu ilk seçimi büyük bir çoğunlukla Demokrat Parti kazanmıştır. CHP'nin 27 yıllık tek parti iktidarı sona ermiş; Celal Bayar Cumhurbaşkanı, Adnan Menderes ise Başbakan olmuştur.

DP dönemi politikaları

• 1950: Ezanın yeniden Arapça okunmasına izin verilmesi.
• 1950: Kore Savaşı'na asker gönderilmesi; bunun da katkısıyla 1952'de Türkiye NATO'ya üye olmuştur.
• Marshall Planı yardımlarının katkısıyla tarımda makineleşme (traktör kullanımı) hızla yaygınlaşmış, karayolu yatırımları artmıştır.
• DP, 1954 ve 1957 seçimlerini de kazanarak iktidarını sürdürmüştür; ancak zamanla basın üzerindeki kısıtlamalar artmış, muhalefetle ilişkiler gerginleşmiştir.

Gerginliğin tırmanması ve 27 Mayıs 1960

1960 yılında TBMM'de, iddiaya göre CHP'nin faaliyetlerini araştırmak amacıyla geniş yetkilerle donatılan Tahkikat Komisyonu kurulmuş; bu, siyasi gerginliği daha da tırmandırmıştır. 27 Mayıs 1960'ta ordu yönetime el koymuş; başkanlığını Cemal Gürsel'in yaptığı Milli Birlik Komitesi yönetimi devralmıştır. Demokrat Parti kapatılmış, yöneticileri Yassıada'da özel bir mahkemede yargılanmıştır. Bu yargılamalar sonucunda Başbakan Adnan Menderes, Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu ve Maliye Bakanı Hasan Polatkan 16-17 Eylül 1961'de idam edilmiş; Cumhurbaşkanı Celal Bayar'ın idam cezası ise yaşı nedeniyle infaz edilmemiştir.

27 Mayıs sonrasında oluşturulan Kurucu Meclis tarafından yeni bir anayasa hazırlanmış; 1961 Anayasası halkoylamasıyla kabul edilerek yürürlüğe girmiştir.