KPSS A Kamu Yönetimi 1980 Sonrası Türk Siyasal Hayatı konu anlatımı

1980 sonrası Türk siyasal hayatı, 12 Eylül 1980 darbesiyle başlayan, 1982 Anayasası'nın kabulü, ANAP dönemi, 1990'ların koalisyonları, 28 Şubat Süreci ve 2000 sonrası tek parti iktidarı ile devam eden geniş bir süreçtir. KPSS'de bu dönemde anayasa değişiklikleri, hükümetlerin kuruluş/dağılış süreçleri, seçim sonuçları ve önemli siyasi krizlerin (367 krizi, 28 Şubat) tarihleriyle birlikte doğru eşleştirilmesi beklenir.

12 Eylül 1980 ve 1982 Anayasası

12 Eylül 1980 darbesinin ardından Milli Güvenlik Konseyi yönetime el koymuş, tüm partiler kapatılmıştır. Konseyin oluşturduğu Danışma Meclisi tarafından hazırlanan 1982 Anayasası, 7 Kasım 1982'de yapılan halkoylamasıyla kabul edilmiş; aynı halkoylamasında Kenan Evren Cumhurbaşkanı olarak onaylanmıştır. Eski siyasi liderlere (Demirel, Ecevit, Erbakan, Türkeş) 10 yıllık siyasi yasaklar getirilmiştir.

ANAP dönemi (1983-1991)

1983 seçimlerinde askeri yönetimin desteklediği partilerin (MDP-Turgut Sunalp, HP-Necdet Calp) aksine, Turgut Özal liderliğindeki Anavatan Partisi (ANAP) sürpriz bir zaferle iktidara gelmiştir. ANAP döneminde ekonomik liberalleşme ve dışa açılma politikaları izlenmiştir. 1987'deki halkoylamasıyla eski liderlere getirilen siyasi yasaklar kaldırılmış, bu isimler siyasete dönmüştür. 1989'da Turgut Özal, o dönemki usul gereği TBMM tarafından Cumhurbaşkanı seçilmiştir (halk tarafından seçim henüz yoktur).

1990'lar: koalisyonlar ve 28 Şubat Süreci

1991 seçimleri sonrasında Süleyman Demirel başkanlığında DYP-SHP koalisyonu kurulmuştur. 1993'te Turgut Özal'ın ölümü üzerine Demirel Cumhurbaşkanı seçilmiş, boşalan DYP genel başkanlığına ve Başbakanlığa Tansu Çiller gelerek Türkiye'nin ilk kadın başbakanı olmuştur. 1995 seçimlerinde Refah Partisi (Necmettin Erbakan) birinci parti çıkmış; 1996'da RP-DYP ortaklığına dayanan Refahyol Hükümeti kurulmuş (Erbakan Başbakan, Çiller Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı).

28 Şubat 1997'de Milli Güvenlik Kurulu'nun aldığı "irtica ile mücadele" içerikli kararlarla başlayan süreç ("post-modern darbe" olarak da anılır), Haziran 1997'de Refahyol hükümetinin istifasına yol açmıştır. Ocak 1998'de Anayasa Mahkemesi, Refah Partisi'ni laik cumhuriyet ilkelerine aykırı eylemlerin odağı olduğu gerekçesiyle kapatmış, Erbakan'a siyasi yasak getirmiştir.

2000 sonrası

1999 seçimlerinde Bülent Ecevit liderliğindeki DSP birinci parti çıkmış, DSP-MHP-ANAP koalisyonu kurulmuştur. 2001 ekonomik krizinin ardından 2002 seçimlerini, 2001'de kurulan AK Parti (Recep Tayyip Erdoğan) tek başına kazanmış; meclise yalnızca AK Parti ve CHP girebilmiştir. 2007 anayasa değişikliğiyle Cumhurbaşkanının halk tarafından doğrudan seçilmesi esası getirilmiş, görev süresi 5 yıla indirilmiştir; 2014'te bu usul ilk kez uygulanmış ve Erdoğan Cumhurbaşkanı seçilmiştir. 2017 anayasa değişikliğiyle (2018 seçimleriyle yürürlüğe girmiştir) başbakanlık ve Bakanlar Kurulu kaldırılmış, Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine geçilmiştir.