KPSS A Kamu Yönetimi 1960–1980 Dönemi konu anlatımı

1960-1980 dönemi, 1961 Anayasası ile başlayan ve giderek artan siyasi istikrarsızlık, koalisyon hükümetleri, toplumsal şiddet olayları ve iki askeri müdahale (12 Mart 1971 Muhtırası, 12 Eylül 1980 darbesi) ile şekillenen bir süreçtir. KPSS'de bu dönemde Adalet Partisi'nin iktidarı, 12 Mart Muhtırası'nın niteliği, 1974 Kıbrıs Barış Harekatı, Milliyetçi Cephe hükümetleri ve 12 Eylül'e giden sürecin göstergeleri en çok sorulan konulardır.

Adalet Partisi dönemi (1965-1971)

Adalet Partisi (AP), 1961'de kurulmuş; ilk genel başkanı Ragıp Gümüşpala'nın 1964'teki ölümünün ardından liderliğini Süleyman Demirel üstlenmiştir. AP, Demokrat Parti'nin devamı olarak nitelendirilmiştir. AP, 1965 ve 1969 genel seçimlerini kazanarak tek başına iktidara gelmiştir.

Toplumsal gerginlik ve 12 Mart 1971 Muhtırası

1960'ların sonunda işçi hareketleri, öğrenci olayları ve sağ-sol çatışmaları artmıştır. 15-16 Haziran 1970'te, sendikal yapıyı daraltacağı öne sürülen bir yasa tasarısına tepki olarak İstanbul ve Kocaeli'de büyük işçi olayları yaşanmıştır. 12 Mart 1971'de ordu komuta kademesi, Demirel hükümetine bir muhtıra vermiş; hükümet istifa etmiş, ardından Nihat Erim başkanlığında "partiler üstü" teknokrat hükümetler kurulmuştur. Bu dönemde 1961 Anayasasında (1971-1973) temel hak ve özgürlükleri sınırlayan, yürütmeyi güçlendiren değişiklikler yapılmış; Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan 1972'de idam edilmiştir.

Koalisyonlar dönemi ve 1974 Kıbrıs Harekatı

1973 seçimlerinde CHP (Bülent Ecevit) birinci parti çıkmış, ancak tek başına iktidara yetecek çoğunluğu sağlayamamıştır. 1974'te CHP, Necmettin Erbakan liderliğindeki Milli Selamet Partisi (MSP) ile koalisyon kurmuş; bu hükümet döneminde 1974 Kıbrıs Barış Harekatı gerçekleştirilmiştir.

1975-1980 arasında Süleyman Demirel liderliğinde Adalet Partisi, Milli Selamet Partisi ve Milliyetçi Hareket Partisi'nin ortaklığına dayanan Milliyetçi Cephe Hükümetleri kurulmuştur. Bu dönemde koalisyonlar sık sık değişmiş, ekonomik krizler (petrol krizlerinin de etkisiyle) ve toplumsal şiddet olayları (1978 Kahramanmaraş Olayları, 1980 Çorum Olayları) artmıştır. 1980'de TBMM, Cumhurbaşkanlığı seçimini yüzden fazla oylama turuna rağmen sonuçlandıramamış; bu durum döneminin siyasi krizinin en belirgin göstergelerinden biri olmuştur. Bu istikrarsızlık ortamı, 12 Eylül 1980 askeri darbesine giden süreci hazırlamıştır.