KPSS A Kamu Yönetimi Tek Parti Dönemi konu anlatımı

Tek Parti Dönemi, Cumhuriyetin ilanından (1923) çok partili hayata geçişin fiilen başladığı 1946 yılına kadar süren, Cumhuriyet Halk Fırkası/Partisinin (CHP) tek siyasi güç olduğu dönemdir. Bu dönemde gerçekleştirilen inkılaplar (siyasi, hukuki, eğitim, toplumsal alanlarda) ve sınırlı çok partili hayat denemeleri (Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, Serbest Cumhuriyet Fırkası) KPSS'de en çok sorulan noktalardır. İnkılapların tarihleri, hangi ihtiyaçtan doğdukları ve çok partili denemelerin neden kısa ömürlü kaldığı iyi ayırt edilmelidir.

Cumhuriyetin kuruluşu ve CHP

İnkılaplar

Çok partili hayat denemeleri

Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (17 Kasım 1924), Kazım Karabekir, Rauf Orbay, Ali Fuat Cebesoy gibi eski Millî Mücadele komutanlarınca kurulmuştur. 1925'teki Şeyh Sait İsyanı bahane edilerek çıkarılan Takrir-i Sükun Kanunu uyarınca Haziran 1925'te kapatılmıştır.

Serbest Cumhuriyet Fırkası (Ağustos 1930), bizzat Atatürk'ün isteği üzerine Ali Fethi Okyar tarafından kurulmuş; halkın beklenenden fazla ilgi göstermesi ve gerici unsurlara alet olma riski görülünce, kendi lideri tarafından Kasım 1930'da feshedilmiştir. Bu fesihten sonra, Aralık 1930'da Menemen Olayı (Kubilay) yaşanmıştır.

İnönü dönemi ve çok partili hayata geçiş

Atatürk'ün 10 Kasım 1938'de vefatının ardından 11 Kasım 1938'de İsmet İnönü Cumhurbaşkanı seçilmiş, "Millî Şef" unvanıyla anılmıştır. II. Dünya Savaşı yıllarında ekonomik sıkıntılar (Milli Korunma Kanunu, 1942 Varlık Vergisi) yaşanmıştır. 7 Haziran 1945'te Celal Bayar, Adnan Menderes, Fuat Köprülü ve Refik Koraltan tarafından imzalanan Dörtlü Takririn CHP grubunca reddedilmesi üzerine bu dört isim partiden ayrılmış ve 7 Ocak 1946'da Demokrat Parti'yi kurmuştur. 1946'da açık oy, gizli sayım usulüyle yapılan ve sonuçları tartışmalı bulunan ilk çok partili genel seçim gerçekleştirilmiş, seçimi CHP kazanmıştır.