KPSS A Maliye Katma Değer Vergisi konu anlatımı

Katma değer vergisi (KDV), 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu ile 1985 yılından itibaren uygulanan, mal ve hizmet teslimlerinin her aşamasında yaratılan katma değeri vergileyen çok aşamalı, genel bir tüketim (harcama) vergisidir. Kanuni mükellef satıcı olsa da vergi fiyat yoluyla ileriye yansıtılır ve yükünü nihai tüketici taşır; bu nedenle KDV dolaylı bir vergidir.

KDV'nin temel mekanizması, vergiden vergi indirimi (fatura/kredi yöntemi) üzerine kuruludur: Mükellef, sattığı mal ve hizmetler üzerinden hesapladığı KDV'den (hesaplanan KDV), alışlarında kendisine yansıtılan KDV'yi (indirilecek KDV) düşer ve farkı öder. Böylece her aşamada yalnızca o aşamada eklenen değer vergilenir, birikimli (kaskad) vergileme önlenir. Türkiye'deki KDV, yatırım mallarının alışında ödenen verginin de indirilebildiği tüketim tipi KDV'dir.

Verginin konusu

• Türkiye'de ticari, sınai, zirai faaliyet ve serbest meslek faaliyeti çerçevesinde yapılan teslim ve hizmetler
• Her türlü mal ve hizmet ithalatı
• Kanunda sayılan diğer faaliyetlerden doğan teslim ve hizmetler (posta, haberleşme, radyo-televizyon hizmetleri, piyango ve şans oyunları, profesyonel sanatçıların gösterileri gibi)

Vergiyi doğuran olay

• Mal tesliminde malın teslimi, hizmette hizmetin yapılması anında doğar.
• Mal teslimi veya hizmet ifasından önce fatura düzenlenirse, vergiyi doğuran olay faturada gösterilen miktarla sınırlı olarak fatura tarihinde gerçekleşir.
• İthalatta vergiyi doğuran olay, gümrük mevzuatına göre gümrük vergisi ödeme yükümlülüğünün başlamasıdır.

Mükellef ve vergi sorumlusu

• Mükellef: Mal teslimi ve hizmet ifasını ticari, sınai, zirai veya serbest meslek faaliyeti çerçevesinde yapanlar, ithalat yapanlar ve kanunda sayılan diğer kişiler.
• Vergi sorumlusu: İşlemin taraflarından birinin Türkiye'de bulunmaması gibi durumlarda veya KDV tevkifatı öngörülen işlemlerde verginin tamamını ya da bir kısmını ödemekle yükümlü tutulan kişidir. Kısmi tevkifatta alıcı, hesaplanan KDV'nin kanunda veya idarece belirlenen bir kısmını (örneğin 5/10, 7/10, 9/10 gibi oranlarla) sorumlu sıfatıyla beyan eder; kalan kısmı satıcıya öder.

Matrah

Matrah, teslim veya hizmetin karşılığını oluşturan bedeldir.

İthalatta matrah: Gümrük vergisi matrahı + ithalat sırasında ödenen vergi, resim, harç ve benzeri ödemeler + gümrük beyannamesinin tescil tarihine kadar yapılan diğer giderler ve kur farkları.

Oranlar

KDV'de bir genel oran ile gıda, sağlık, eğitim ve konut gibi alanlarda uygulanan bir veya birden fazla indirimli oran bulunur. Oranlar kanunun verdiği yetki çerçevesinde Cumhurbaşkanı kararıyla değiştirilebildiği için sık güncellenir.

Not: Bu konu anlatımında ve örneklerde kullanılan oranlar mekanizmayı göstermek için seçilmiş temsilî oranlardır; güncel oranlar değişebilir.

İndirim mekanizması

• Ödenecek KDV = Hesaplanan KDV − İndirilecek KDV (önceki dönemden devreden KDV dahil)
• Sonuç negatifse fark devreden KDV olarak sonraki döneme aktarılır; kural olarak nakden iade edilmez.
• İndirilemeyecek KDV: Vergiye tabi olmayan veya kısmi istisna kapsamındaki işlemlere ait alışların KDV'si; kazancın tespitinde kanunen kabul edilmeyen gider niteliğindeki harcamaların KDV'si; faaliyeti binek otomobil kiralama veya işletme olmayan işletmelerin binek otomobil alışlarındaki KDV; deprem, sel ve yangın dışındaki nedenlerle zayi olan mallara ait KDV.

İstisnalar

Tam istisna, vergiyi o aşamada tamamen sıfırlar (ihracatta malın yabancı ülkeye KDV yükünden arındırılmış olarak gitmesini sağlar: varış ülkesinde vergileme ilkesi). Kısmi istisna ise yalnızca son aşamadaki katma değeri vergi dışı bırakır; önceki aşamaların vergisi fiyatta gizli kalır.

Beyan

KDV kural olarak aylık vergilendirme dönemleri itibarıyla beyan edilir. Tevkifat yapan sorumlular sorumlu sıfatıyla ayrı bir beyanname verir.

Aşağıdaki örneklerde genel oran %20, indirimli oran %10 kabul edilmiştir (temsilî).

Örnek 1 – Çok aşamalı mekanizma. Hammadde alışı olmayan bir üretici malı 100.000 TL'ye (KDV hariç) toptancıya, toptancı 150.000 TL'ye perakendeciye, perakendeci 200.000 TL'ye tüketiciye satıyor.

Hazineye giren toplam KDV (40.000 TL), nihai satış bedelinin (200.000 TL) %20'sine eşittir. Her aşamanın ödediği vergi, o aşamanın katma değerinin (100.000, 50.000, 50.000) %20'sidir. İndirim olmasaydı her satışın tamamı vergilenecek ve toplam 90.000 TL'lik birikimli bir yük oluşacaktı.

Örnek 2 – Devreden KDV. Ocak ayında hesaplanan KDV 30.000 TL, indirilecek KDV 45.000 TL'dir → ödenecek yok, 15.000 TL devreden KDV. Şubat ayında hesaplanan KDV 50.000 TL, indirilecek KDV 20.000 TL'dir → ödenecek = 50.000 − 20.000 − 15.000 = 15.000 TL.

Örnek 3 – Matrah. KDV hariç satış bedeli 50.000 TL olan bir mal için faturada 3.000 TL ticari iskonto gösterilmiş, ayrıca 5.000 TL vade farkı alınmıştır. Matrah = 50.000 − 3.000 + 5.000 = 52.000 TL; KDV = 52.000 × %20 = 10.400 TL.

Örnek 4 – Kısmi tevkifat. KDV hariç bedeli 80.000 TL olan ve 7/10 oranında tevkifata tabi olduğu kabul edilen bir hizmette hesaplanan KDV 80.000 × %20 = 16.000 TL'dir. Alıcı 16.000 × 7/10 = 11.200 TL'yi sorumlu sıfatıyla beyan eder; satıcıya 80.000 + 4.800 = 84.800 TL öder. Satıcı yalnızca tahsil ettiği 4.800 TL'yi hesaplanan KDV olarak beyan eder.

Örnek 5 – Tam ve kısmi istisnanın farkı. İki işletme de istisna kapsamındaki işlemleri için 25.000 TL KDV yüklenmiş olsun. Tam istisna kapsamında ihracat yapan işletme bu tutarı indirir, indirimle giderilemeyen kısmı iade alır; maliyetinde KDV kalmaz. Kısmi istisna kapsamındaki işletme ise 25.000 TL'yi indiremez, maliyetine veya giderine ekler.