Ekonomi masası
Değişkenleri ve aralarındaki ilişkiyi grafiğe dökerek düşün.
6 bölüm · ~19 dk · 23 etkileşim
1Konu özeti
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Servet vergileri, kişilerin sahip olduğu veya el değiştiren servet unsurları (taşınmazlar, taşıtlar, miras ve bağış yoluyla edinilen mallar) üzerinden alınan vergilerdir. Türk vergi sisteminde bu grupta üç temel vergi yer alır:
- Emlak vergisi (1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu): Bina ve arazilerin değeri üzerinden her yıl alınır; tarh, tahakkuk ve tahsil belediyelerce yapılır ve gelir belediyelere aittir.
- Motorlu taşıtlar vergisi (MTV) (197 sayılı Kanun): Sicile kayıtlı taşıtlar üzerinden her yıl maktu olarak alınır; vergi dairelerince tahsil edilir.
- Veraset ve intikal vergisi (VİV) (7338 sayılı Kanun): Miras (veraset) veya bağış gibi karşılıksız (ivazsız) yollarla mal edinilmesi üzerine alınır; dönemsel değil arızi bir vergidir.
Servet vergileri, gelir vergisini tamamlayıcı vergiler olarak görülür: Aynı gelire sahip iki kişiden serveti büyük olanın ödeme gücü daha yüksektir; ayrıca servet, gelir getirmese bile kişiye güvence, prestij ve kullanım yararı sağlar.
2Temel kavramlar ve mekanizma
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Servet vergilerinin sınıflandırılması
Dönemsel (yıllık) servet vergileri
Emlak vergisi ve MTV gibi, servete sahip olunduğu sürece her yıl alınan vergiler.
Emlak vergisi
| Unsur | Bina vergisi | Arazi vergisi |
|---|---|---|
| Konu | Türkiye sınırları içindeki binalar | Türkiye sınırları içindeki arazi ve arsalar |
| Mükellef | Malik; varsa intifa hakkı sahibi; her ikisi de yoksa malik gibi tasarruf eden | Aynı sıralama |
| Matrah | Vergi değeri | Vergi değeri |
| Oran | Mesken ve diğer binalar için binde düzeyinde nispi oranlar | Arazi ve arsa için ayrı binde düzeyinde nispi oranlar |
Vergi değeri
Arsa ve araziler için takdir komisyonlarınca belirlenen birim değerler; binalar için arsa payı değeri ile inşaat maliyetleri esas alınarak hesaplanır. Belirli aralıklarla yeniden takdir edilir, ara yıllarda kanunda öngörülen ölçüde güncellenir.
Değerli konut vergisi: Emlak Vergisi Kanunu'na 2020'de eklenen bu vergi, belirli bir değerin üzerindeki konutlardan kademeli artan oranlı bir tarifeyle alınır. Belediye emlak vergisinden ayrı olarak beyan esasına göre vergi dairelerince tahsil edilir; eşik tutarlar her yıl güncellenir.
Motorlu taşıtlar vergisi (MTV)
Mükellef
Taşıtların trafik sicili veya ilgili diğer sicillerinde (örneğin sivil hava taşıtları sicili) adına kayıtlı olan gerçek ve tüzel kişiler.
Veraset ve intikal vergisi (VİV)
Konu
Türkiye Cumhuriyeti uyruğundaki kişilere ait mallar ile Türkiye'de bulunan malların veraset yoluyla veya herhangi bir şekilde ivazsız (karşılıksız) intikali (hibe, bağış).
Not: Emlak vergisi oranları, MTV tutarları, değerli konut vergisi eşikleri ile VİV istisna tutarları ve tarifesi her yıl güncellenir. Aşağıdaki örneklerde kullanılan rakamlar yalnızca mekanizmayı göstermek için seçilmiş temsilî değerlerdir; güncel oranlar değişebilir.
3Çözümlü örnekler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Örnek 1 – Emlak vergisi. Büyükşehir sınırları içindeki bir konutun vergi değeri 2.000.000 TL'dir. Mesken oranı binde 1, büyükşehir artırımı %100 kabul edilsin.
- Uygulanacak oran = binde 1 × 2 = binde 2
- Yıllık vergi = 2.000.000 × 2/1000 = 4.000 TL; her taksit 2.000 TL.
Örnek 2 – El değiştirme. Aynı konut nisan ayında satılırsa satış yılının 4.000 TL'lik vergisinin tamamını satıcı öder; alıcı izleyen yıldan itibaren mükellef olur. Vergiyi aylara bölüştürmek yanlıştır.
Örnek 3 – Veraset ve intikal vergisi. Terekenin (mirasın) toplam değeri 6.000.000 TL, murisin borçları 400.000 TL, cenaze masrafları 100.000 TL'dir. Mirasçılar eşit hisseli iki çocuktur. Füru başına istisna 750.000 TL; tarife ilk 1.000.000 TL için %5, sonraki 1.000.000 TL için %10, aşan kısım için %15 kabul edilsin.
- Net tereke = 6.000.000 − 400.000 − 100.000 = 5.500.000 TL
- Her çocuğun hissesi = 5.500.000 / 2 = 2.750.000 TL
- Matrah = 2.750.000 − 750.000 = 2.000.000 TL (her mirasçı için ayrı)
- Vergi = 1.000.000 × %5 + 1.000.000 × %10 = 50.000 + 100.000 = 150.000 TL (her mirasçı için); toplam 300.000 TL.
- İstisna mirasçı başına uygulanır; terekeden bir kez düşülmez.
Örnek 4 – Nominal ve reel servet vergisi. Serveti 10.000.000 TL olan ve servetinden yılda %4 getiri (400.000 TL) elde eden bir kişiye %1 oranında yıllık servet vergisi uygulanırsa vergi 100.000 TL olur ve getiriden ödenir: servet aşınmaz (nominal servet vergisi). Oran %5 olsaydı vergi 500.000 TL olur, getirinin yetmediği 100.000 TL servetin kendisinden karşılanırdı (reel servet vergisi).
4Sık yapılan hatalar
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
5Sınavda nasıl soruluyor
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
6Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.