KPSS A Muhasebe Türkiye'de Denetim Kurumları ve Meslek Etiği konu anlatımı

Türkiye'de bağımsız denetim faaliyeti, başta Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu (KGK) olmak üzere çeşitli kurumların gözetimi altında yürütülür. Bu başlık; KGK'nın görev ve yetkilerini, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu kapsamındaki bağımsız denetim zorunluluğunu, TÜRMOB'un rolünü, diğer denetim/gözetim kurumlarını (SPK, BDDK, Sayıştay) ve meslek etiği ilkelerini (bağımsızlığı tehdit eden unsurlar dâhil) kapsar.

1. Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu (KGK)

• 26.09.2011 tarihli ve 660 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile kurulmuştur.
• Başlıca görevleri: Türkiye Muhasebe Standartlarını (TMS/TFRS) ve Bağımsız Denetim Standartlarını (BDS) belirlemek ve yayımlamak; bağımsız denetçi ve bağımsız denetim kuruluşlarını yetkilendirmek (ruhsatlandırmak) ve sicile kaydetmek; bağımsız denetim kuruluşlarında kalite güvence denetimi (kalite kontrolü) yapmak; gerektiğinde disiplin işlemleri uygulamak (uyarı, geçici/sürekli yetki iptali gibi).
• KGK, Türkiye'deki bağımsız denetim sisteminin en üst düzenleyici ve gözetim otoritesidir.

2. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve bağımsız denetim zorunluluğu

• TTK, belirli büyüklük ölçütlerini (aktif toplamı, yıllık net satış hasılatı, çalışan sayısı) aşan sermaye şirketlerini bağımsız denetime tabi tutar; bu ölçütler ilgili kararlarla güncellenir.
• Kamu yararını ilgilendiren kuruluşlar (KAYİK) — halka açık şirketler, bankalar, sigorta şirketleri, aracı kurumlar gibi — büyüklük ölçütünden bağımsız olarak bağımsız denetime tabidir ve bu kuruluşlar için ek düzenlemeler (örneğin denetim şirketi/sorumlu ortak baş denetçi rotasyonu) uygulanır.

3. TÜRMOB ve meslek mensupluğu

• Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği (TÜRMOB), 3568 sayılı Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu ile kurulmuş, Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler (SMMM) ve Yeminli Mali Müşavirlerin (YMM) meslek örgütüdür.
• TÜRMOB, meslek mensuplarının etik kurallarını ve mesleki disiplinini düzenler; ancak bağımsız denetim standartlarını belirleme ve bağımsız denetçi yetkilendirme yetkisi KGK'ya aittir.

4. Diğer denetim/gözetim kurumları

5. Meslek etiği ilkeleri

Uluslararası Muhasebeciler Etik Standartları Kurulu'nun (IESBA) belirlediği ve TÜRMOB etik kurallarına da yansıyan temel ilkeler:

1. Dürüstlük (integrity): Tüm mesleki ve ticari ilişkilerde açık ve dürüst olmak.
2. Tarafsızlık (objectivity): Ön yargı, çıkar çatışması veya başkalarının aşırı etkisi altında kalmadan mesleki yargı uygulamak.
3. Mesleki yeterlilik ve özen (professional competence and due care): Güncel mesleki bilgi ve beceri düzeyini sürdürmek, uygulanabilir teknik ve mesleki standartlara uygun özenli hizmet vermek.
4. Sır saklama (confidentiality): Mesleki ilişkiler sonucunda elde edilen bilgilerin gizliliğine saygı göstermek, uygun ve özel bir yetki olmadıkça üçüncü kişilere açıklamamak.
5. Mesleki davranış (professional behavior): İlgili mevzuata uymak, mesleğin itibarını zedeleyecek davranışlardan kaçınmak.

6. Bağımsızlığı tehdit eden unsurlar

7. Rotasyon zorunluluğu

Kamu yararını ilgilendiren kuruluşlarda (KAYİK), denetim kalitesini ve bağımsızlığı korumak amacıyla belirli bir süre sonunda denetim kuruluşunun veya sorumlu ortak baş denetçinin değiştirilmesi (rotasyon) zorunludur; bu, yakınlık/aşinalık tehdidinin azaltılmasına yöneliktir.

Örnek 1: Bir bağımsız denetçi, denetlediği şirketin hisselerine sahiptir. Çözüm: Kişisel çıkar tehdidi söz konusudur.

Örnek 2: Bir denetim şirketi, aynı yıl içinde bir müşteri işletmenin muhasebe kayıtlarını tutmuş, ardından bu kayıtları kendisi denetlemiştir. Çözüm: Kendi kendini denetleme tehdidi söz konusudur.

Örnek 3: Bir denetçi, on yıldır aynı müşteriyi denetlemekte ve müşteri yöneticileriyle çok yakın kişisel ilişkiler geliştirmiştir. Çözüm: Yakınlık/aşinalık tehdidi söz konusudur; bu nedenle KAYİK'lerde rotasyon zorunluluğu getirilmiştir.

Örnek 4: Bir işletme yönetimi, denetçiye "olumlu görüş vermezseniz sözleşmeyi feshederiz" diyerek baskı yapmıştır. Çözüm: Gözdağı/baskı tehdidi söz konusudur.