KPSS A Muhasebe Denetim Standartları konu anlatımı

Denetim standartları, bağımsız denetçilerin denetimi hangi kalitede ve hangi ilkeler çerçevesinde yürüteceğini belirleyen kurallar bütünüdür. Klasik yaklaşımda Genel Kabul Görmüş Denetim Standartları (GKGDS) genel standartlar, çalışma alanı standartları ve raporlama standartları olmak üzere üçe ayrılır. Günümüzde Türkiye'de Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu (KGK) tarafından yayımlanan Bağımsız Denetim Standartları (BDS), Uluslararası Denetim Standartları (International Standards on Auditing - ISA) ile büyük ölçüde uyumludur.

1. Genel Kabul Görmüş Denetim Standartları (GKGDS)

a) Genel standartlar:

• Mesleki eğitim ve yeterlilik: denetim, yeterli teknik eğitim ve uzmanlığa sahip kişi(ler) tarafından yapılmalıdır.
• Bağımsızlık: denetimle ilgili tüm konularda denetçi zihinsel açıdan bağımsız bir tutum sergilemelidir.
• Mesleki özen: denetim, mesleki özen ve dikkatle planlanmalı ve yürütülmelidir.

b) Çalışma alanı (saha) standartları:

• Planlama ve gözetim: iş yeterince planlanmalı, yardımcı elemanlar uygun biçimde gözetilmelidir.
• İç kontrolün anlaşılması: denetim prosedürlerini planlamak için işletme ve iç kontrol sistemi yeterince anlaşılmalıdır.
• Kanıt toplama: görüşe temel oluşturacak biçimde yeterli ve uygun kanıt elde edilmelidir.

c) Raporlama standartları:

• Mali tabloların genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine (GKGMİ) uygun sunulup sunulmadığının belirtilmesi.
• Tutarlılık: dönemler arası muhasebe ilkelerinin tutarlı uygulanması.
• Yeterli açıklayıcı bilgi (dipnotlar).
• Görüş bildirme: denetçinin mali tablolara ilişkin görüşünü açıkça ifade etmesi ya da görüş bildirmekten kaçınma gerekçesini belirtmesi.

2. Türkiye'de Bağımsız Denetim Standartları (BDS)

Türkiye'de denetim standartlarını belirleme yetkisi, 660 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu uyarınca Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu'na (KGK) aittir. BDS'ler, Uluslararası Muhasebeciler Federasyonu (IFAC) bünyesindeki Uluslararası Denetim ve Güvence Standartları Kurulu'nun (IAASB) yayımladığı Uluslararası Denetim Standartları (ISA) ile önemli ölçüde uyumludur.

Önemli BDS örnekleri (numaralandırma mantığı ISA ile aynıdır):

Standart hiyerarşisi: firma düzeyinde uygulanan kalite kontrol standardı (KKS 1) tüm denetimlere; BDS'ler ise her bir denetim sözleşmesine uygulanır.

3. Standartların amacı ve bağlayıcılığı

BDS'lere uygun yapılmayan bir denetim, denetim kalitesini ve denetçi sorumluluğunu doğrudan etkiler; denetçinin hukuki ve mesleki sorumluluğunun dayanağını oluşturur. Standartlar, denetim kalitesinde asgari bir düzeyi güvence altına alır ve denetçiler arasında karşılaştırılabilirlik sağlar.

Örnek 1: Bir denetçi, denetim ekibindeki bir yardımcı elemanın çalışmasını yeterince gözden geçirmeden rapor imzalamıştır. Çözüm: Bu, GKGDS'nin çalışma alanı standartlarından "planlama ve gözetim" ilkesinin ihlalidir.

Örnek 2: Denetim raporunda mali tabloların TFRS'ye uygun sunulup sunulmadığına ilişkin açık bir görüş belirtilmemiştir. Çözüm: Bu, raporlama standartlarından "görüş bildirme" ilkesinin ihlalidir.

Örnek 3: Bir denetçi, denetlediği şirketin ortağı olduğu halde denetimi üstlenmiştir. Çözüm: Genel standartlardan "bağımsızlık" ilkesinin ihlalidir.

Örnek 4: Bir denetim ekibi, işletmenin iç kontrol sistemini hiç incelemeden doğrudan madde bazlı testlere geçmiştir. Çözüm: BDS 315 kapsamında iç kontrolün ve risklerin anlaşılması gerekliliğinin ihlalidir.