KPSS A Muhasebe Karşılaştırmalı Tablolar Analizi konu anlatımı

Karşılaştırmalı tablolar analizi, bir işletmenin iki ya da daha fazla döneme ait bilanço ve gelir tablosu kalemlerinin yan yana konarak dönemler arasındaki artış ve azalışların tutar ve yüzde olarak incelenmesidir. Kalemler zaman içinde "yatay" olarak karşılaştırıldığı için yatay analiz (dinamik analiz) grubunda yer alır. Dikey (yüzde) analiz ise tek bir dönemin yapısını incelediği için statik bir analizdir.

Karşılaştırmalı analizin amacı, işletmenin finansal durumunda ve faaliyet sonuçlarında meydana gelen değişimlerin yönünü, büyüklüğünü ve nedenlerini ortaya koymaktır: satışlar ne kadar arttı, maliyetler satışlardan hızlı mı arttı, alacaklar ve stoklar satışlarla uyumlu mu, borçlanma özkaynaklara göre nasıl gelişti gibi sorular bu analizle cevaplanır.

Karşılaştırmalı tabloda her kalem için genellikle şu sütunlar yer alır:

Önemli kurallar:

• Yüzde değişim hesaplanırken payda her zaman önceki (baz) dönem tutarıdır.
• Önceki dönem tutarı sıfır veya negatif ise (ör. önceki yıl zarar, bu yıl kâr) değişim yüzdesi anlamlı biçimde hesaplanamaz; yalnızca artış/azalış tutarı gösterilir.
• Bir toplamın (ör. brüt satış kârı, net işletme sermayesi) değişim yüzdesi, bileşenlerin değişim yüzdelerinin toplamı ya da farkı değildir; önce her dönemin toplamı bulunur, sonra değişim hesaplanır.
• Art arda değişimler çarpımsal birleşir: %25 artış ardından %20 azalış → 1,25 × 0,80 = 1,00, yani toplamda değişim yoktur.

İlişkili kalemlerin birlikte yorumlanması:

Analizin güvenilirliği için karşılaştırılan dönemlerde aynı muhasebe politikalarının (tutarlılık kavramı) uygulanmış olması gerekir; stok değerleme ya da amortisman yöntemi değişmişse değişimler yanıltıcı olabilir. Yüksek enflasyon dönemlerinde nominal artışlar reel büyümeyi olduğundan fazla gösterebilir.

Örnek 1 – Temel hesaplama: Ticari alacaklar X1 yılında 250.000 TL, X2 yılında 300.000 TL'dir. Çözüm: Artış tutarı = 300.000 − 250.000 = 50.000 TL; artış yüzdesi = 50.000 / 250.000 × 100 = %20; oran = 300.000 / 250.000 = 1,20.

Örnek 2 – Karşılaştırmalı gelir tablosu: Net satışlar X1'de 600.000 TL, X2'de 750.000 TL; satışların maliyeti X1'de 400.000 TL, X2'de 525.000 TL; faaliyet giderleri X1'de 120.000 TL, X2'de 132.000 TL'dir. Çözüm:

• Net satışlar: +150.000 TL, 150.000 / 600.000 = %25 artış
• Satışların maliyeti: +125.000 TL, 125.000 / 400.000 = %31,25 artış
• Brüt satış kârı: 200.000 → 225.000 TL, 25.000 / 200.000 = %12,5 artış
• Faaliyet giderleri: +12.000 TL, %10 artış
• Faaliyet kârı: 80.000 → 93.000 TL, 13.000 / 80.000 = %16,25 artış Yorum: Maliyetler satışlardan hızlı arttığı için brüt kâr satışlardan yavaş artmış; faaliyet giderlerinin kontrol altında tutulması faaliyet kârındaki artışı desteklemiştir.

Örnek 3 – Negatif baz: Dönem net sonucu X1'de 40.000 TL zarar, X2'de 60.000 TL kârdır. Çözüm: Değişim tutarı = 60.000 − (−40.000) = 100.000 TL iyileşme. Yüzde hesaplanmaya çalışılırsa 100.000 / (−40.000) = −%250 gibi, iyileşmeyi kötüleşme gibi gösteren anlamsız bir sonuç çıkar; bu nedenle yüzde hesaplanmaz.

Örnek 4 – Likidite yorumu: Dönen varlıklar X1'de 400.000 TL, X2'de 460.000 TL; kısa vadeli yabancı kaynaklar X1'de 200.000 TL, X2'de 260.000 TL'dir. Çözüm: Dönen varlıklar %15, KVYK %30 artmıştır. Net işletme sermayesi her iki yılda da 200.000 TL'dir (değişmemiştir); ancak cari oran 400.000 / 200.000 = 2'den 460.000 / 260.000 ≈ 1,77'ye düşmüştür. Borçlar varlıklardan hızlı arttığı için likidite zayıflamıştır.