KPSS A Muhasebe Oran Analizi konu anlatımı

Oran analizi, mali tablolardaki aralarında anlamlı bir ilişki bulunan iki kalemin birbirine bölünmesiyle elde edilen oranlar yardımıyla işletmenin likiditesini (kısa vadeli borç ödeme gücünü), mali yapısını (kaldıraç düzeyini), faaliyet etkinliğini (varlıkların ne kadar verimli kullanıldığını) ve kârlılığını değerlendirme tekniğidir. KPSS A Grubu Muhasebe'de Mali Tablolar Analizi sorularının en büyük bölümü bu konudan gelir.

Bir oran tek başına anlamlı değildir; işletmenin geçmiş yıllarıyla, sektör ortalamasıyla ya da rakip işletmelerle karşılaştırıldığında yorumlanabilir. Oranlar dört ana grupta toplanır: likidite oranları, mali yapı (kaldıraç) oranları, faaliyet (devir hızı) oranları ve kârlılık oranları.

1. Likidite oranları

İşlemlerin cari orana etkisi (cari oran > 1 iken): Dönen varlık ve KVYK'yi aynı tutarda artıran işlemler (kredili mal alımı, kısa vadeli kredi kullanımı) oranı düşürür; ikisini aynı tutarda azaltan işlemler (kısa vadeli borcun nakitle ödenmesi) oranı yükseltir. Dönen varlıklar arasındaki dönüşümler (alacak tahsili, nakitle stok alımı) cari oranı değiştirmez. Uzun vadeli borçlanma veya sermaye artırımıyla nakit sağlanması cari oranı yükseltir; nakitle duran varlık alımı ise düşürür. (Cari oran < 1 ise ilk iki etki tersine döner.)

2. Mali yapı (kaldıraç) oranları

• KVYK / Pasif toplamı, UVYK / Pasif toplamı
• Maddi duran varlıklar / Özkaynaklar; Duran varlıklar / Devamlı sermaye (Devamlı sermaye = Özkaynaklar + UVYK)
• Faiz karşılama oranı: = (Vergi öncesi kâr + Faiz giderleri) / Faiz giderleri — faiz ve vergi öncesi kârın faiz giderini kaç kez karşıladığını gösterir.

3. Faaliyet (devir hızı) oranları

• Dönen varlık devir hızı = Net satışlar / Dönen varlıklar; Özkaynak devir hızı = Net satışlar / Özkaynaklar
• Net işletme sermayesi devir hızı: = Net satışlar / (Dönen varlıklar − KVYK)

Ortalama = (Dönem başı + Dönem sonu) / 2. Devir hızının artması varlıkların daha etkin kullanıldığını, sürenin kısaldığını gösterir.

4. Kârlılık oranları

Du Pont yaklaşımı:

• ROA = Net kâr marjı × Aktif devir hızı = (Net kâr / Net satışlar) × (Net satışlar / Aktif)
• ROE = ROA × Özkaynak çarpanı; Özkaynak çarpanı = Aktif / Özkaynaklar = 1 / (1 − Kaldıraç oranı)

Örnek 1 – Likidite oranları: Hazır değerler 50.000 TL, menkul kıymetler 30.000 TL, ticari alacaklar 120.000 TL, stoklar 180.000 TL, gelecek aylara ait giderler 20.000 TL; KVYK 200.000 TL. Çözüm: Dönen varlıklar = 400.000 TL. Cari oran = 400.000 / 200.000 = 2. Asit-test oranı = (400.000 − 180.000) / 200.000 = 1,1. Nakit oranı = (50.000 + 30.000) / 200.000 = 0,4. Net işletme sermayesi = 200.000 TL.

Örnek 2 – Faaliyet oranları: Net (kredili) satışlar 1.440.000 TL, ortalama ticari alacaklar 160.000 TL, satışların maliyeti 960.000 TL, ortalama stok 240.000 TL, aktif toplamı 1.200.000 TL. Çözüm: Alacak devir hızı = 1.440.000 / 160.000 = 9; tahsil süresi = 360 / 9 = 40 gün. Stok devir hızı = 960.000 / 240.000 = 4; stokta kalma süresi = 360 / 4 = 90 gün. Faaliyet dönemi = 90 + 40 = 130 gün. Aktif devir hızı = 1.440.000 / 1.200.000 = 1,2.

Örnek 3 – Mali yapı oranları: Aynı işletmenin KVYK'si 250.000 TL, UVYK'si 350.000 TL, özkaynakları 600.000 TL'dir (pasif toplamı 1.200.000 TL). Vergi öncesi kârı 240.000 TL, faiz gideri 60.000 TL'dir. Çözüm: Kaldıraç oranı = 600.000 / 1.200.000 = %50; özkaynak / aktif = %50; yabancı kaynak / özkaynak = 600.000 / 600.000 = 1. Faiz karşılama oranı = (240.000 + 60.000) / 60.000 = 5.

Örnek 4 – Kârlılık ve Du Pont: Aynı işletmenin dönem net kârı 72.000 TL'dir. Çözüm: Net kâr marjı = 72.000 / 1.440.000 = %5. ROA = 72.000 / 1.200.000 = %6; Du Pont ile %5 × 1,2 = %6. Özkaynak çarpanı = 1.200.000 / 600.000 = 2; ROE = %6 × 2 = %12 (sağlama: 72.000 / 600.000 = %12).

Örnek 5 – İşlemin cari orana etkisi: Dönen varlıklar 400.000 TL, KVYK 200.000 TL iken (cari oran 2) 50.000 TL'lik kısa vadeli borç nakitle ödenirse cari oran = 350.000 / 150.000 ≈ 2,33 olur ve yükselir. Aynı tutarda kredili mal alınsaydı 450.000 / 250.000 = 1,8'e düşerdi.