KPSS A Muhasebe Temel ve Ek Mali Tablolar konu anlatımı

Mali tablolar, işletmenin finansal durumunu, faaliyet sonuçlarını ve bu sonuçlardaki değişimleri ilgili taraflara (ortaklar, kredi verenler, devlet, çalışanlar, yatırımcılar) özetleyen raporlardır. Mali tablolar analizinin hammaddesi bu tablolardır; karşılaştırmalı analiz, trend analizi, dikey analiz ve oran analizi hep bu tablolardaki tutarlar üzerinden yapılır.

Türkiye'de KPSS A Grubu Muhasebe sorularının dayanağı büyük ölçüde Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği (MSUGT, 1 Sıra No.) ve Tekdüzen Hesap Planı'dır. MSUGT mali tabloları iki gruba ayırır:

• Temel mali tablolar: Bilanço ve Gelir Tablosu. Bilanço esasına göre defter tutan tüm işletmeler bu iki tabloyu düzenler.
• Ek mali tablolar: Satışların Maliyeti Tablosu, Fon Akım Tablosu, Nakit Akım Tablosu, Kâr Dağıtım Tablosu ve Özkaynaklar Değişim Tablosu. Bu tablolar temel tabloları tamamlayan, ayrıntı ve açıklama sağlayan tablolardır; düzenleme yükümlülüğü Bakanlıkça belirlenen büyüklük ölçütlerine bağlanmıştır.

Temel ayrım şudur: Bilanço statiktir (belirli bir tarihteki durumu gösterir, "fotoğraf" gibidir); gelir tablosu ve ek tabloların çoğu dinamiktir (bir dönem boyunca olan akışı gösterir, "film" gibidir).

1. Bilanço

İşletmenin belirli bir tarihteki varlıklarını (aktif) ve bu varlıkların finansman kaynaklarını (pasif) gösterir. Temel eşitlik: Aktif toplamı = Yabancı kaynaklar + Özkaynaklar.

MSUGT bilanço düzeni (ana gruplar):

Bilançoda varlıklar likidite (paraya çevrilme kolaylığı) sırasına, kaynaklar ise vade sırasına göre dizilir. "Bir yıl" ölçütü dönen–duran ve kısa–uzun vadeli ayrımının temelidir.

2. Gelir tablosu

Bir hesap dönemindeki gelir, gider, kâr ve zararları gösterir. MSUGT düzeni:

• A. Brüt Satışlar
• B. Satış İndirimleri (−) (satıştan iadeler, satış iskontoları, diğer indirimler)
• C. Net Satışlar
• D. Satışların Maliyeti (−)
• Brüt Satış Kârı
• E. Faaliyet Giderleri (−) (araştırma-geliştirme, pazarlama-satış-dağıtım, genel yönetim giderleri)
• Faaliyet Kârı
• F. Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Kârlar (+) (faiz, temettü, kambiyo kârı, menkul kıymet satış kârı vb.)
• G. Diğer Faaliyetlerden Olağan Gider ve Zararlar (−)
• H. Finansman Giderleri (−)
• Olağan Kâr
• I. Olağandışı Gelir ve Kârlar (+)
• J. Olağandışı Gider ve Zararlar (−)
• Dönem Kârı
• K. Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları (−)
• Dönem Net Kârı

3. Ek mali tablolar

4. Mali tabloların dayandığı temel kavramlar

MSUGT'deki 12 temel muhasebe kavramı mali tabloların hazırlanmasına yön verir: sosyal sorumluluk, kişilik, işletmenin sürekliliği, dönemsellik, parayla ölçülme, maliyet esası, tarafsızlık ve belgelendirme, tutarlılık, tam açıklama, ihtiyatlılık, önemlilik, özün önceliği. Özellikle tam açıklama (tabloların yeterli, açık ve anlaşılır olması) ve tutarlılık (politikaların dönemden döneme aynı uygulanması, karşılaştırılabilirlik) analiz açısından kritiktir.

5. Hisse başına kâr

Hisse başına kâr = Dönem net kârı / Hisse senedi sayısı; hisse sayısı = Ödenmiş sermaye / Hisse nominal değeri.

Örnek 1 – Gelir tablosunun basamakları: Brüt satışlar 900.000 TL, satıştan iadeler 30.000 TL, satış iskontoları 20.000 TL, satışların maliyeti 510.000 TL, pazarlama-satış-dağıtım giderleri 60.000 TL, genel yönetim giderleri 80.000 TL, faiz gelirleri 25.000 TL, kambiyo zararları 15.000 TL, finansman giderleri 40.000 TL, önceki dönem gelir ve kârları (olağandışı) 10.000 TL, önceki dönem gider ve zararları (olağandışı) 5.000 TL; vergi oranı %20'dir.

Çözüm:

• Net satışlar = 900.000 − 30.000 − 20.000 = 850.000 TL
• Brüt satış kârı = 850.000 − 510.000 = 340.000 TL
• Faaliyet kârı = 340.000 − (60.000 + 80.000) = 200.000 TL
• Olağan kâr = 200.000 + 25.000 − 15.000 − 40.000 = 170.000 TL
• Dönem kârı = 170.000 + 10.000 − 5.000 = 175.000 TL
• Vergi karşılığı = 175.000 × 0,20 = 35.000 TL → Dönem net kârı = 140.000 TL

Örnek 2 – Satışların maliyeti tablosu: Direkt ilk madde ve malzeme 250.000 TL, direkt işçilik 120.000 TL, genel üretim giderleri 90.000 TL; yarı mamul dönem başı 30.000 TL, dönem sonu 50.000 TL; mamul dönem başı 70.000 TL, dönem sonu 60.000 TL; ticari mal dönem başı 20.000 TL, alışlar 100.000 TL, dönem sonu 30.000 TL.

Çözüm:

• Üretim maliyeti = 250.000 + 120.000 + 90.000 = 460.000 TL
• Üretilen mamul maliyeti = 460.000 + 30.000 − 50.000 = 440.000 TL
• Satılan mamul maliyeti = 440.000 + 70.000 − 60.000 = 450.000 TL
• Satılan ticari mallar maliyeti = 20.000 + 100.000 − 30.000 = 90.000 TL
• Satışların maliyeti = 450.000 + 90.000 = 540.000 TL

Örnek 3 – Bilanço eşitliği: Hazır değerler 60.000 TL, alıcılar 90.000 TL, stoklar 150.000 TL, gelecek aylara ait giderler 10.000 TL; makineler 400.000 TL, birikmiş amortismanlar 120.000 TL, gelecek yıllara ait giderler 20.000 TL; KVYK 160.000 TL, UVYK 150.000 TL.

Çözüm: Dönen varlıklar = 60.000 + 90.000 + 150.000 + 10.000 = 310.000 TL. Duran varlıklar = (400.000 − 120.000) + 20.000 = 300.000 TL. Aktif toplamı = 610.000 TL. Özkaynaklar = 610.000 − 160.000 − 150.000 = 300.000 TL.

Örnek 4 – Hisse başına kâr: Vergi öncesi dönem kârı 600.000 TL, vergi oranı %20, ödenmiş sermaye 2.000.000 TL ve hisselerin nominal değeri 1 TL'dir.

Çözüm: Dönem net kârı = 600.000 × 0,80 = 480.000 TL. Hisse sayısı = 2.000.000 / 1 = 2.000.000 adet. Hisse başına kâr = 480.000 / 2.000.000 = 0,24 TL.