KPSS A Muhasebe Kâr Dağıtımı ve Zarar Mahsubu konu anlatımı

Dönem sonunda gelir tablosu hesapları kapatılıp vergi karşılığı ayrıldıktan sonra ortaya çıkan dönem net kârı (590) ya da dönem net zararı (591), izleyen dönemde genel kurulun kararıyla işleme tabi tutulur. Kâr; önce geçmiş yıl zararlarının mahsubunda kullanılır, ardından kanun ve esas sözleşmenin öngördüğü yedek akçeler ayrılır, sonra ortaklara kâr payı dağıtılır ve kalan tutar olağanüstü yedeklere ya da geçmiş yıllar kârlarına aktarılır. Zarar ise geçmiş yıllar zararları hesabına aktarılır ve yedeklerle, sonraki yılların kârlarıyla ya da sermaye azaltımıyla kapatılır.

Kâr dağıtımının hukuki çerçevesi Türk Ticaret Kanunu'nun 519-523. maddeleridir. Limited şirketlerde de bu hükümler kıyasen uygulanır. Kollektif ve komandit şirketlerde kanuni yedek akçe zorunluluğu yoktur; kâr, şirket sözleşmesine göre ortakların cari hesaplarına dağıtılır.

Dönem sonu kapanış kayıtları

1. Vergi karşılığı: 691 Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları (B) / 370 Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları (A)
2. 690 Dönem Kârı veya Zararı (B) / 691 (A)
3. 690 (B) / 692 Dönem Net Kârı veya Zararı (A); 692 (B) / 590 Dönem Net Kârı (A)
4. Peşin ödenen vergilerin mahsubu: 370 (B) / 193 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar (A)

Genel kanuni yedek akçe (TTK m.519)

• I. tertip: Yıllık kârın %5'i, ödenmiş sermayenin %20'sine ulaşıncaya kadar ayrılır. Uygulamada ve kâr dağıtım tablolarında matrah, dönem net kârından varsa geçmiş yıl zararları düşüldükten sonra kalan tutardır.
  • Ayrılacak tutar = en küçük [ (Net kâr − Geçmiş yıl zararları) × %5 ; (Ödenmiş sermaye × %20) − Mevcut genel kanuni yedek akçe ]
• II. tertip: Pay sahiplerine ödenmiş sermayenin %5'i oranında kâr payı ödendikten sonra, kârdan pay alacak kişilere dağıtılacak toplam tutarın %10'u genel kanuni yedek akçeye eklenir. Bu tutar %20 sınırına ulaşılmış olsa da ayrılır.
  • II. tertip = (Dağıtılacak toplam kâr payı − Ödenmiş sermayenin %5'i) × %10
• Kullanım sınırı: Genel kanuni yedek akçe sermayenin yarısını aşmadıkça yalnızca zararların kapatılmasına, işlerin iyi gitmediği zamanlarda işletmeyi sürdürmeye ya da işsizliği önlemeye ve sonuçlarını hafifletmeye yönelik önlemlere harcanabilir. Bu sınır aşılmadıkça ortaklara dağıtılamaz.
• Kanun ve esas sözleşmeyle ayrılması gereken yedek akçeler ayrılmadıkça başka yedek ayrılmasına, kârın ertesi yıla aktarılmasına ve kâr payı dağıtılmasına karar verilemez (TTK m.523).

Kâr dağıtım sırası (tipik tablo)

Kâr payı stopajı

Tam mükellef gerçek kişi ortaklara dağıtılan kâr paylarından gelir vergisi tevkifatı (stopaj) yapılır; tam mükellef kurum ortaklara yapılan dağıtımlar stopaja tabi değildir. Oran Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenir (22.12.2021'den bu yana %10). Ödeme kaydı: 331 Ortaklara Borçlar (B) / 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar (A), 102 Bankalar (A).

Zarar mahsubu

• Yeni dönem başında: 580 Geçmiş Yıllar Zararları (B) / 591 Dönem Net Zararı (A)
• Kapatma: 570 / 542 / 540 (B) ya da sermaye azaltımında 500 (B) / 580 (A); sonraki yıl kârıyla mahsupta 590 (B) / 580 (A)

Kollektif şirkette kâr dağıtımı

Sözleşmede öngörülmüşse önce ortakların sermayelerine faiz, çalışan ortaklara ücret ayrılır; kalan kâr sözleşmedeki oranlarla (hüküm yoksa eşit) paylaştırılır ve ortakların cari hesaplarına (331) alacak yazılır.

Örnek 1 – Vergi karşılığı ve dönem net kârı

Vergi öncesi kâr 1.000.000 TL, kurumlar vergisi oranı %25, yıl içinde ödenen geçici vergi 180.000 TL'dir.

• Vergi: 1.000.000 × 0,25 = 250.000 TL; dönem net kârı: 750.000 TL
• Ödenecek vergi: 250.000 − 180.000 = 70.000 TL

Örnek 2 – A.Ş.'de tam kâr dağıtımı

Dönem net kârı 750.000 TL, geçmiş yıl zararı 50.000 TL, ödenmiş sermaye 2.000.000 TL, mevcut 540 Yasal Yedekler 370.000 TL. Genel kurul: birinci kâr payı ödenmiş sermayenin %5'i, ikinci kâr payı 200.000 TL, kalan olağanüstü yedeklere.

• I. tertip matrahı: 750.000 − 50.000 = 700.000 → %5'i 35.000 TL
• Sınır: 2.000.000 × 0,20 = 400.000; boşluk 400.000 − 370.000 = 30.000 TL → I. tertip 30.000 TL
• Birinci kâr payı: 2.000.000 × 0,05 = 100.000 TL
• II. tertip: 200.000 × 0,10 = 20.000 TL
• Olağanüstü yedek: 750.000 − 50.000 − 30.000 − 100.000 − 200.000 − 20.000 = 350.000 TL

Kâr paylarının 180.000 TL'si tam mükellef gerçek kişilere, 120.000 TL'si tam mükellef kurumlara aittir; stopaj oranı %10: 180.000 × 0,10 = 18.000 TL.

Örnek 3 – Zararın aktarılması ve yedeklerle kapatılması

Şirket dönemi 400.000 TL zararla kapatmıştır. Yeni yılda genel kurul, zararın 570 Geçmiş Yıllar Kârları'ndaki 100.000 TL ve 542 Olağanüstü Yedekler'deki 150.000 TL ile kapatılmasına, kalanının sonraki yıllara devrine karar vermiştir.

580 hesabında 150.000 TL zarar kalır ve sonraki yıl kârından mahsup edilir.

Örnek 4 – Kollektif şirkette kâr dağıtımı

Dönem kârı 480.000 TL. A'nın sermayesi 1.000.000 TL, B'nin 500.000 TL. Sözleşme: sermayelere %12 faiz, şirkette çalışan B'ye 60.000 TL ücret, kalan kâr sermaye oranında (2:1).

• Faiz: A 120.000, B 60.000 → toplam 180.000 TL
• Kalan: 480.000 − 180.000 − 60.000 = 240.000 TL → A 160.000, B 80.000
• A: 120.000 + 160.000 = 280.000 TL; B: 60.000 + 60.000 + 80.000 = 200.000 TL