KPSS A Muhasebe Tasfiye konu anlatımı

Tasfiye, sona erme sebebi gerçekleşen bir şirketin mevcut işlerinin bitirilmesi, alacaklarının tahsil edilmesi, varlıklarının paraya çevrilmesi, borçlarının ödenmesi ve kalan tutarın ortaklara dağıtılması sürecidir. Şirket; esas sözleşmede öngörülen sürenin dolması, amacın gerçekleşmesi ya da imkânsızlaşması, genel kurul kararı, iflas, mahkeme kararı gibi sebeplerle sona erer ve (birleşme, bölünme, tür değiştirme hâlleri dışında) tasfiye hâline girer.

Tasfiye hâlindeki şirketin tüzel kişiliği tasfiye amacıyla sınırlı olarak devam eder; ticaret unvanına "tasfiye hâlinde" ibaresi eklenir. Yönetim kurulunun yetkileri tasfiye memurlarına geçer; genel kurul ve denetçi tasfiye süresince görevlerini sürdürür. Tasfiye, şirketin ticaret sicilinden silinmesiyle (terkin) tamamlanır.

Muhasebe açısından tasfiye; tasfiye başlangıç bilançosunun çıkarılması, varlıkların satışından doğan tasfiye kâr ve zararlarının hesaplanması, tasfiye giderlerinin kaydı, tasfiye kazancının kurumlar vergisine tabi tutulması ve kalan net varlığın ortaklara tasfiye payı olarak dağıtılması adımlarından oluşur.

Tasfiye sürecinin aşamaları

1. Tasfiye kararı ve tescil: Sona erme ve tasfiye memurları ticaret siciline tescil ve ilan edilir.
2. Tasfiye başlangıç envanteri ve bilançosu: Tasfiye memurları görevlerine başlarken şirketin mali durumunu gösteren envanter ve bilançoyu çıkarır; genel kurulun onayına sunar.
3. Alacaklılara çağrı: Alacaklılar, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde ve şirketin internet sitesinde yapılan üç ilanla alacaklarını bildirmeye çağrılır.
4. Varlıkların paraya çevrilmesi ve borçların ödenmesi: Alacaklar tahsil edilir, varlıklar satılır, borçlar ödenir; ödenemeyen ya da çekişmeli borçlar için gerekli tutar güvenceye alınır.
5. Tasfiye payının dağıtılması: Borçlar ödendikten ve kanundaki bekleme süresi dolduktan sonra kalan tutar, ortaklara payları oranında dağıtılır. Ayni dağıtım ancak esas sözleşmede öngörülmüşse ya da genel kurul kararıyla mümkündür.
6. Terkin ve defterlerin saklanması: Şirket sicilden silinir; defter ve belgeler 10 yıl süreyle saklanır.

Tasfiye kâr ve zararı

• Varlık satış bedeli > kayıtlı değer → tasfiye kârı; satış bedeli < kayıtlı değer → tasfiye zararı
• Tahsil edilemeyen alacaklar, borçlardan sağlanan indirimler (kâr) ve tasfiye giderleri (zarar) sonuca eklenir.
• Kâr ve zararlar uygulamada "Tasfiye Kâr ve Zararları" adıyla açılan geçici bir hesapta ya da gelir tablosu hesaplarında (ör. 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar, 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar) toplanır.
• Net tasfiye sonucu: = Toplam tasfiye kârları − Toplam tasfiye zararları − Tasfiye giderleri

Vergilendirme (KVK m.17)

• Tasfiyeye giren kurumlarda kurumlar vergisi tasfiye dönemi kazancı üzerinden alınır.
• Tasfiyenin başladığı tarihten o yılın sonuna kadar geçen süre ile bunu izleyen her takvim yılı ayrı bir tasfiye dönemi sayılır; tasfiyenin bittiği yılın başından bitiş tarihine kadar geçen süre de son tasfiye dönemidir.
• Yıl başından tasfiyenin başladığı tarihe kadar geçen süre ise normal hesap dönemi olarak ayrıca beyan edilir.

Ortaklara dağıtım

• Ortaklara dağıtılacak tutar: = Özkaynaklar toplamı + Net tasfiye kârı (vergi sonrası) − Net tasfiye zararı
• Sağlama: Eldeki nakit − Borçlar − Tasfiye giderleri − Tasfiye vergisi = Ortaklara dağıtılacak tutar
• Kayıt: Özkaynak hesapları (500, 540, 542, 570 vb.) (B) / 331 Ortaklara Borçlar (A); ödemede 331 (B) / 102 (A)

Şahıs şirketlerinde tasfiye

Kollektif şirkette tasfiye sonucu ortakların sermaye hesaplarına kâr-zarar paylaşım oranlarında dağıtılır; ortakların cari hesapları (131/331) da dikkate alınır. Bir ortağın sermaye hesabı zarar payını karşılamaz ve ortak bu açığı kapatamazsa, açık sözleşmedeki kâr-zarar oranlarına göre diğer ortaklara yüklenir (ortaklar sınırsız sorumludur).

Örnek 1 – Anonim şirket tasfiyesi

Tasfiye başlangıç bilançosu: Kasa 50.000, Alıcılar 250.000, Ticari Mallar 400.000, Binalar (net) 700.000 TL; Satıcılar 300.000, Sermaye 900.000, Yasal Yedekler 200.000 TL. Tasfiyede alıcılardan 230.000 TL tahsil edilmiş, kalan silinmiştir; mallar 460.000 TL'ye, bina 820.000 TL'ye satılmış; 30.000 TL tasfiye gideri ödenmiştir. Kurumlar vergisi oranı %25'tir.

• Alacak zararı: 250.000 − 230.000 = 20.000 TL (zarar)
• Mal satışı: 460.000 − 400.000 = 60.000 TL (kâr)
• Bina satışı: 820.000 − 700.000 = 120.000 TL (kâr)
• Net tasfiye kârı: −20.000 + 60.000 + 120.000 − 30.000 = 130.000 TL
• Vergi: 130.000 × 0,25 = 32.500 TL; vergi sonrası: 97.500 TL
• Ortaklara dağıtılacak: 900.000 + 200.000 + 97.500 = 1.197.500 TL
• Nakit sağlaması: 50.000 + 230.000 + 460.000 + 820.000 − 30.000 − 300.000 − 32.500 = 1.197.500 TL

Vergi ödendiğinde 370 (B) / 102 (A), tasfiye payı ödendiğinde 331 (B) / 102 (A) kaydı yapılır.

Örnek 2 – Kollektif şirkette tasfiye

A'nın sermayesi 300.000 TL, B'nin 200.000 TL; kâr-zarar paylaşımı eşittir. Tasfiye zararı 100.000 TL'dir.

• Her ortağın zarar payı: 50.000 TL
• A'ya ödenecek: 300.000 − 50.000 = 250.000 TL; B'ye: 200.000 − 50.000 = 150.000 TL

Örnek 3 – Ortağın açığının diğer ortaklara yüklenmesi

Kollektif şirkette A 200.000, B 160.000, C 40.000 TL sermayeye sahiptir; kâr-zarar paylaşımı eşittir. Tasfiye zararı 180.000 TL'dir ve C'nin kişisel malvarlığı yoktur.

• Zarar payları: 180.000 / 3 = 60.000 TL
• C: 40.000 − 60.000 = −20.000 TL açık → A ve B'ye eşit (10.000'er TL) yüklenir.
• A: 200.000 − 60.000 − 10.000 = 130.000 TL; B: 160.000 − 60.000 − 10.000 = 90.000 TL
• Sağlama: 130.000 + 90.000 = 220.000 TL = 400.000 − 180.000

Örnek 4 – Tasfiye dönemleri

Tasfiyesi 1 Ekim 2024'te başlayıp 15 Nisan 2026'da biten bir A.Ş. için:

• 1 Ocak – 30 Eylül 2024: normal hesap dönemi (tasfiye öncesi dönem)
• 1. tasfiye dönemi: 1 Ekim – 31 Aralık 2024
• 2. tasfiye dönemi: 1 Ocak – 31 Aralık 2025
• 3. tasfiye dönemi: 1 Ocak – 15 Nisan 2026