Ekonomi masası
Değişkenleri ve aralarındaki ilişkiyi grafiğe dökerek düşün.
6 bölüm · ~16 dk · 20 etkileşim
1Konu özeti
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Bu konu iki ayrı örgütü kapsar: Avrupa Birliği (AB) ve ondan bağımsız olarak kurulmuş Avrupa Konseyi (Council of Europe). AB, kömür-çelik üretiminin ortaklaştırılmasından başlayıp giderek derinleşen bir bütünleşme sürecinin (AKÇT → AET/Euratom → AB) ürünüdür ve bugün hem hükümetlerarası hem de supranasyonel (ulusüstü) unsurlar taşıyan kendine özgü bir yapıdır. Avrupa Konseyi ise 1949'da kurulmuş, insan hakları, demokrasi ve hukukun üstünlüğü odaklı, AB'den tamamen ayrı bir örgüttür ve bünyesinde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ni (AİHM) barındırır. KPSS'de bu iki örgütün kurumları, isimleri benzeyen organları ("konsey" kavramının üç farklı anlamı) ve genişleme/üyelik kriterleri en çok karıştırılan noktalardır.
2Temel kavramlar
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
AB'nin kuruluş süreci
1951 Paris Antlaşması
Schuman Planı çerçevesinde Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu (AKÇT) kuruldu; kömür ve çelik üretimi ortak bir yüksek otoritenin denetimine bırakıldı.
AB'nin başlıca kurumları
| Kurum | İşlev |
|---|---|
| Avrupa Konseyi (European Council) | Devlet/hükümet başkanları zirvesi; Birliğin genel siyasi yönünü belirler (Lizbon'la daimi başkanlığı var) |
| Avrupa Birliği Konseyi (Bakanlar Konseyi) | İlgili alan bakanlarından oluşur; Parlamento ile birlikte başlıca yasama/karar organı; başkanlık dönüşümlüdür |
| Avrupa Parlamentosu | Halk tarafından doğrudan seçilen tek AB kurumu; yasama, bütçe ve denetim yetkisi |
| Avrupa Komisyonu | Yürütme organı; "Antlaşmaların bekçisi"; yasa teklif tekeline (inisiyatif hakkına) sahiptir; üyeleri bağımsız hareket eder |
| Avrupa Birliği Adalet Divanı | Lüksemburg merkezli; AB hukukunun yorumu ve uygulanmasını sağlar |
| Avrupa Merkez Bankası | Euro bölgesi para politikasından sorumludur |
| Sayıştay | AB bütçesinin denetimini yapar |
Dikkat – üç farklı "konsey": Avrupa Konseyi (European Council, zirve), Avrupa Birliği Konseyi (Bakanlar Konseyi) ve Avrupa Konseyi (Council of Europe, AB'den tamamen ayrı bir örgüt) sık karıştırılır.
AB hukuku (ikincil hukuk işlemleri)
Tüzük (regulation)
Tüm üye devletlerde doğrudan ve aynı biçimde uygulanır, iç hukuka aktarım gerekmez.
Genişleme süreci ve Kopenhag Kriterleri (1993)
- Siyasi kriter: Demokrasi, hukukun üstünlüğü, insan hakları, azınlıklara saygı ve koruma.
- Ekonomik kriter: İşleyen bir pazar ekonomisi ve Birlik içi rekabet baskısına dayanabilme kapasitesi.
- Müktesebatı üstlenme kriteri: AB'nin ortak hukuk birikimini (müktesebatı) benimseme; siyasi, ekonomik ve parasal birlik hedeflerine bağlılık.
Genişleme, kurucu altı üyeden başlayarak zaman içinde farklı dalgalar hâlinde (1970'lerden 2010'lara uzanan bir süreçte) devam etmiştir; her yeni dalgada Kopenhag Kriterleri esas alınmıştır.
Avrupa Konseyi (Council of Europe)
- 1949 Londra Antlaşması: ile kuruldu, merkezi Strazburg'dadır.
- Amaç: insan hakları, demokrasi ve hukukun üstünlüğünü korumak ve geliştirmek.
- Avrupa Birliği'nden bağımsız: bir örgüttür; AB üyesi olmayan devletler de üyesi olabilir.
- Organları: Bakanlar Komitesi (üye devlet dışişleri bakanları/temsilcileri, başlıca karar organı), Parlamenter Meclis (üye devlet parlamentolarından delegeler), Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM).
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve AİHM
AİHS (1950, Roma)
Avrupa Konseyi bünyesinde kabul edilmiştir.
3Çözümlü örnekler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
"Avrupa Konseyi (Council of Europe)" ile "Avrupa Birliği Konseyi (Bakanlar Konseyi)" arasındaki fark nedir?
Bir ulusal mahkeme, iç hukuktaki bir düzenlemenin bir AB tüzüğüyle çeliştiğini tespit ederse nasıl davranmalıdır?
Bir aday ülke demokratik kurumlarını güçlendirmiş ve pazar ekonomisi kapasitesini kanıtlamış, ancak AB müktesebatının bazı fasıllarını iç hukukuna henüz aktarmamıştır. Üyelik süreci tamamlanabilir mi?
AB üyesi olmayan bir devlet vatandaşı, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne bireysel başvuruda bulunabilir mi?
4Sık yapılan hatalar
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
5Sınavda nasıl soruluyor
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
6Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.