Dil atölyesi
Kuralı örnek cümlede yakala, sonra kendi cümlende kullan.
6 bölüm · ~12 dk · 13 etkileşim
1Konu özeti
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Cümle türleri konusu, bir cümlenin yükleminin türüne, yükleminin yerine, anlamına ve yapısına (öge/yargı sayısına) göre nasıl sınıflandırıldığını inceler. KPSS Önlisans'ta bu konu, KPSS Lisans ile aynı yapıda ve aynı ağırlıkta sorulur. En çok karıştırılan ayrım, basit cümle ile birleşik cümle arasındadır; özellikle fiilimsi içeren cümlelerin girişik birleşik cümle sayıldığını bilmek, bu başlıktaki soruların çoğunu çözmenin anahtarıdır.
2Temel kavramlar ve kurallar
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Yükleminin türüne göre
- Fiil cümlesi: Yüklemi çekimli bir fiildir (Balıkçılar sahile döndü.).
- İsim cümlesi: Yüklemi isim soylu bir sözcüğe ek fiil getirilerek oluşturulmuştur (Yol bugün oldukça çamurluydu.).
Yükleminin yerine göre
- Kurallı (düz) cümle: Yüklem cümlenin sonundadır (Ayşe okula gitti.).
- Devrik cümle: Yüklem cümlenin sonunda değildir; genellikle vurgu ya da konuşma diline özgü akıcılık için kullanılır (Okula gitti Ayşe.).
Anlamına göre
Olumlu / olumsuz cümle
Olumsuzluk "değil", "-sIz" ya da fiildeki "-mA" ekiyle sağlanır. Bir cümle yapıca olumlu olduğu hâlde anlamca olumsuz olabilir (Ben hiç sözümden döner miyim? → "asla dönmem" anlamındadır).
Yapısına göre (yargı/öge sayısına göre)
- Basit (yalın) cümle: Tek bir yargı bildirir; fiilimsi içermez. Öge sayısının çokluğu cümleyi birleşik yapmaz; önemli olan tek yüklem ve tek yargı olmasıdır.
- Birleşik cümle: İçinde birden fazla yargı barındırır. Dört türü vardır:
- Girişik birleşik cümle: İçinde fiilimsi (isim-fiil, sıfat-fiil, bağ-fiil) bulunan cümledir; fiilimsi ayrı bir yan cümlecik oluşturur (Sınavı kazandığını öğrenince çok sevindi.). Fiilimsi barındıran her cümle, öge sayısı ne olursa olsun, girişik birleşiktir.
- Şartlı birleşik cümle: Şart kipi "-sa/-se" ile bir yan cümlecik oluşturulmuş cümledir (Erken çıkarsan trafiğe takılmazsın.).
- İç içe birleşik cümle: Bir cümlenin (çoğunlukla alıntı biçiminde) başka bir cümlenin ögesi (genellikle nesnesi) olarak kullanılmasıyla kurulur (Müdür, "Toplantı ertelendi." dedi.).
- Ki'li birleşik cümle: İki yargının "ki" bağlacıyla birbirine bağlanmasıyla kurulur (Duydum ki sınav ertelenmiş.).
- Sıralı cümle: Birden fazla yargı, bağlaç kullanılmadan yalnızca virgül ya da noktalı virgülle birbirine bağlanır (Rüzgâr esti, yapraklar döküldü.).
- Bağlı cümle: Birden fazla yargı bir bağlaçla (ve, ama, çünkü, ne...ne de, hem...hem) birbirine bağlanır (Rüzgâr esti ve yapraklar döküldü.).
3Çözümlü örnekler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
"Bu şiir gerçekten çok duygusaldı." cümlesi fiil cümlesi midir, isim cümlesi midir?
"Mektubu dün akşam yazdım." ile "Mektubu yazınca çok rahatladım." cümleleri yapı bakımından nasıl farklılaşır?
"Müdür, 'Toplantı ertelendi.' dedi." cümlesi hangi birleşik cümle türüdür?
"Bu kadar açık bir şeyi kim bilmez ki?" cümlesi gerçek bir soru mudur?
"Rüzgâr esti, yapraklar döküldü." ile "Rüzgâr esti ve yapraklar döküldü." cümleleri arasındaki fark nedir?
"Bu proje için özel bir ekip kuruldu." ile "Bu projeyi bitirmek için özel bir ekip kuruldu." cümleleri yapı bakımından nasıl ayrılır?
4Sık yapılan hatalar
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
5ÖSYM'de nasıl soruluyor
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
6Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.