KPSS Önlisans Cümlenin Ögeleri konu anlatımı

Cümlenin ögeleri konusu, bir cümledeki sözcük ya da söz gruplarının cümle içindeki görevini belirlemeyi amaçlar. KPSS Önlisans'ta bu konu, KPSS Lisans ile aynı yapıda ve aynı ağırlıkta sorulur; hem tek başına hem de anlatım bozuklukları ve cümle türleri gibi başlıklarla birlikte sık sık karşımıza çıkar. Ögeleri bulmanın altın kuralı şudur: önce yüklem bulunur, sonra yükleme sorular sorularak diğer ögelere ulaşılır. Cümlenin dizilişi (kurallı ya da devrik olması) öge bulmayı etkilemez; önemli olan sözcüğün işlevidir.

• Yüklem: Cümlede yargıyı bildiren, işi, oluşu ya da durumu anlatan temel ögedir; her cümlede mutlaka bulunur. Çekimli bir fiil (geldi, okudu) ya da isim soylu bir sözcüğe ek fiil getirilmesiyle oluşabilir (Yol çamurluydu.).
• Özne: Yüklemdeki işi yapan ya da yüklemin bildirdiği durumun kendisiyle ilgili olduğu varlıktır. Yükleme "kim, ne" sorusu sorularak bulunur.
  • Gizli özne: Ayrı bir sözcükle karşılanmayan, yüklemdeki kişi ekinden anlaşılan öznedir (Markete gittim. → özne "ben"dir, gizlidir).
  • Sözde özne: Edilgen çatılı cümlelerde yüklemin başında görünen ama işi bizzat yapmayan ögedir (Kapı boyandı. → "kapı" işi kendisi yapmamıştır, sözde öznedir).
• Nesne (düz tümleç): Yüklemin bildirdiği işten etkilenen varlıktır.
  • Belirtili nesne: "-i" hâl ekini alır, yükleme "neyi, kimi" sorusu sorularak bulunur (Defteri okudum.).
  • Belirtisiz nesne: Yalın hâldedir, yükleme "ne" sorusu sorularak bulunur (Defter okudum.).