Dil atölyesi
Kuralı örnek cümlede yakala, sonra kendi cümlende kullan.
6 bölüm · ~14 dk · 14 etkileşim
1Konu özeti
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Ses bilgisi, Türkçenin seslerinin (ünlü ve ünsüzlerin) diziliş kurallarını ve bir sözcük ek aldığında bu seslerde meydana gelen değişimleri inceler. KPSS Önlisans'ta bu konu, Lisans oturumuyla aynı yapıda ve aynı düzeyde sorulur. Doğrudan kural sorularının yanı sıra yazım kuralları ve dil bilgisi sorularının temelini de oluşturur; bir sözcüğün doğru yazılıp yazılmadığını anlamak çoğu zaman ses bilgisi kurallarını bilmeyi gerektirir.
Bu konuda dört ana başlık öne çıkar: büyük ünlü uyumu, küçük ünlü uyumu, ünsüz yumuşaması (değişimi), ünsüz sertleşmesi (benzeşmesi) ve ünlü daralması. Kurallar az sayıda olsa da istisnaları ve alıntı sözcüklerdeki durumları KPSS'nin en sevdiği çeldiricilerdir.
2Temel kavramlar ve kurallar
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Büyük ünlü uyumu (kalınlık-incelik uyumu)
Bir sözcüğün ilk hecesindeki ünlü kalınsa (a, ı, o, u) sonraki hecelerdeki ünlüler de kalın; ince ise (e, i, ö, ü) sonraki ünlüler de ince olmalıdır. "Defterlik" (e-e-i, hepsi ince) kurala uyar; "elma" (e-a) ise uymaz, çünkü Türkçe kökenli olmasına rağmen tarihsel gelişimi sırasında ses değişimine uğramıştır. Alıntı sözcüklerin çoğu bu kurala uymaz: "selam, hakikat, mönü, kamyon".
3Çözümlü örnekler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Aşağıdaki sözcüklerden hangisi büyük ünlü uyumuna uymaz?
A) defterlik B) yorgunluk C) kahraman D) çamaşır E) televizyon
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcükte ünsüz yumuşaması görülmemiştir?
A) Dolabı odaya taşıdı. B) Uçağın kanadı parlıyordu. C) Sepetteki kanadı ayırdı. D) Rengin de soluktu. E) Saçları biçmesi gerekiyordu.
Aşağıdaki sözcüklerden hangisinde ünsüz sertleşmesi (benzeşmesi) yoktur?
A) dolapçı B) uçaktan C) yaprakta D) çeşmede E) yatakta
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcükte ünlü daralması vardır?
A) Sabah erkenden uyanıyorum. B) Uçağı dikkatle izliyor. C) Çocuklar bahçede koşuyorlardı. D) Yeni bir şarkı besteliyor. E) Sınıfta oturuyordu.
4Sık yapılan hatalar
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
5ÖSYM'de nasıl soruluyor
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
6Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.