ÖABT Sınıf Birleştirilmiş Sınıflarda Öğretim konu anlatımı

Birleştirilmiş sınıf uygulaması; öğrenci sayısının az olduğu, genellikle kırsal ya da seyrek nüfuslu yerleşim yerlerindeki ilkokullarda, farklı sınıf düzeylerindeki öğrencilerin aynı öğretmen tarafından, aynı derslikte, aynı ders saatinde bir arada eğitim gördüğü bir örgütlenme biçimidir. ÖABT Sınıf Öğretmenliği alan eğitimi kapsamında bu konu; birleştirilmiş sınıflarda yıllık/günlük planlama, materyal geliştirme ve sınıf yönetimi stratejilerini doğru uygulayabilme bilgisini ölçer. Bu tür sınıflarda öğretmen, tek bir düzeye değil, birden fazla düzeye aynı anda hitap etmek zorunda olduğundan, zamanı ve mekânı verimli kullanan özel stratejilere ihtiyaç duyar.

Birleştirilmiş sınıf uygulamasının amacı ve kapsamı

Birleştirilmiş sınıf uygulamasının temel amacı, öğrenci sayısının yetersiz olduğu yerleşim yerlerinde eğitimde fırsat eşitliğini sağlamak ve okullaşmanın sürekliliğini korumaktır. Türkiye'de genel uygulamada birinci sınıf öğrencileri (okuma-yazmaya yeni başladıkları için) çoğunlukla ayrı bir grupta okutulurken, ikinci, üçüncü ve dördüncü sınıf öğrencileri aynı derslikte birleştirilebilir. Bu düzenleme, öğretmenin aynı ders saati içinde birden fazla sınıf düzeyinin müfredatını yönetmesini gerektirir.

Planlama stratejileri

Birleştirilmiş sınıflarda etkili öğretim, iyi bir planlamayla başlar. Blok (ünitelendirilmiş) yıllık plan yaklaşımında öğretmen, farklı sınıf düzeylerinin öğretim programlarını inceleyerek ortak temalar ya da üniteler (örneğin "mevsimler", "doğal sayılar") etrafında bir plan oluşturur; her düzeydeki öğrenci aynı temayı, kendi sınıf düzeyine uygun kazanım ve zorlukta işler. Bu sayede öğretmen, aynı ders saatinde farklı düzeylere konu bakımından yakın ama içerik olarak farklılaştırılmış etkinlikler sunabilir. Planlamada ayrıca döngüsel (rotasyonlu) zaman yönetimi esastır: öğretmen belirli bir süre bir düzeyle doğrudan öğretim yaparken, diğer düzeydeki öğrenciler bağımsız çalışma, tekrar ya da proje görevleriyle meşgul olur; süre sonunda öğretmen gruplar arasında yer değiştirir.

Materyal geliştirme

Birleştirilmiş sınıflarda materyal, düzey farklarını gözetecek şekilde hazırlanır. Düzeye göre farklılaştırılmış çalışma yaprakları, aynı temayı farklı zorluk seviyelerinde sunar. Öğrenme köşeleri/istasyonları, sınıfın farklı bölgelerinde farklı düzey ya da beceriye yönelik görevler barındırır; öğrenciler bu köşelerde öğretmenin doğrudan gözetimi olmadan bağımsız çalışabilir. Bağımsız çalışma setleri (kendi kendine kontrol edilebilen alıştırma kağıtları, öğretici kartlar) öğretmenin diğer düzeyle ilgilenirken bir grubun üretken kalmasını sağlar. Ayrıca akran öğretimi materyalleri, üst sınıf öğrencilerinin alt sınıf öğrencilerine belirli görevlerde (okuma dinleme, tekrar çalışması) rehberlik etmesini destekleyecek biçimde tasarlanır.

Sınıf yönetimi stratejileri

Birleştirilmiş sınıflarda sınıf yönetiminin temeli, net rutinler ve kurallar oluşturmaktır; öğrenciler öğretmenin bir grupla meşgul olduğu sürelerde ne yapacaklarını bilmelidir. Akran öğretimi (peer tutoring), büyük sınıf öğrencisinin küçük sınıf öğrencisine belirli, sınırlı görevlerde (örneğin bir metni dinletme, bir alıştırmayı kontrol etme) yardımcı olmasıdır; bu, hem küçük öğrenciye destek sağlar hem de büyük öğrencinin konuyu pekiştirmesine katkıda bulunur, ancak öğretmenin bu süreci planlaması ve zaman zaman denetlemesi gerekir. Döngüsel etkinlik yönetimi, öğretmenin ders saati içinde gruplar arasında planlı biçimde geçiş yapmasıdır. Fiziksel düzenleme açısından sınıfın farklı çalışma köşelerine ayrılması, düzeyler arasındaki karışıklığı azaltır ve bağımsız çalışmayı kolaylaştırır.

Değerlendirme

Birleştirilmiş sınıflarda değerlendirme, düzey farkını gözeten bireyselleştirilmiş ölçme araçlarıyla yapılır; her düzey için ayrı sorular ya da farklı zorlukta görevler hazırlanır. Gözlem ve portfolyo temelli değerlendirme, öğretmenin her öğrencinin kendi düzeyindeki gelişimini izlemesine imkân tanıdığı için sıklıkla tercih edilir.