ÖABT Sınıf Hayat Bilgisi ve Sosyal Bilgiler Öğretimi konu anlatımı

Hayat Bilgisi ve Sosyal Bilgiler Öğretimi, ilkokulda 1-3. sınıflarda Hayat Bilgisi dersiyle başlayıp 4. sınıftan itibaren Sosyal Bilgiler dersine geçişle devam eden, öğrencinin birey-aile-yakın çevre-toplum ilişkisini kademeli olarak anlamlandırmasını amaçlayan öğretim yaklaşımını konu edinir. ÖABT'de bu başlık, öğretmen adayının hem içeriği hem de bu içeriğin küçük yaş grubuna nasıl öğretileceğine ilişkin pedagojik ilkeleri (genişleyen çevreler yaklaşımı, somuttan soyuta ilke, yaşayarak öğrenme, değerler eğitimi, disiplinler arası bütünleştirme) bilmesini ölçer. Konu üç ana eksende ele alınır: genişleyen çevreler yaklaşımı ile içerik sıralaması, yaşayarak öğrenme ve beceri temelli öğretim, ve değerler eğitimi ile disiplinler arası bütünleştirme.

Genişleyen çevreler yaklaşımı

Hayat Bilgisi ve Sosyal Bilgiler öğretim programlarının temel örgütleme ilkesi genişleyen çevreler yaklaşımıdır (expanding environments/expanding horizons approach): öğretim içeriği, öğrencinin en yakınından (kendisi, ailesi) başlayıp giderek genişleyen çevrelere (okul, mahalle, şehir, ülke, dünya) doğru sıralanır. Bu yaklaşımın temelinde, küçük yaş grubundaki öğrencinin bilişsel gelişim düzeyi gereği önce doğrudan deneyimlediği, somut olarak gözlemleyebildiği ortamları anlamlandırabildiği; soyut ve uzak kavramları (ülke yönetimi, küresel olaylar gibi) ancak ileriki yaşlarda kavrayabildiği varsayımı yer alır. Bu nedenle 1. sınıfta "ben ve ailem", 2-3. sınıfta "okulum ve çevrem", 4. sınıftan itibaren Sosyal Bilgiler dersinde "ülkem ve dünya" gibi temalara doğru kademeli bir genişleme izlenir.

Somuttan soyuta ilke ve zaman-mekân kavramının gelişimi

Küçük yaş grubunda soyut kavramlar (tarih, zaman akışı, harita ölçeği) somut deneyimlerle desteklenmeden öğretildiğinde kalıcı olmaz. Örneğin zaman kavramı, önce "dün-bugün-yarın" gibi öğrencinin kendi yaşantısından somut örneklerle, ardından "geçmiş-şimdi-gelecek" gibi daha soyut zaman dilimleriyle kazandırılır; kronolojik sıralama becerisi de önce kendi yaşam öyküsü (doğum, okula başlama gibi) üzerinden, sonra aile tarihi ve daha sonra toplumsal tarih üzerinden geliştirilir. Benzer biçimde mekân/harita okuma becerisi, önce sınıfın veya evin basit bir krokisini çizmekle başlar, giderek mahalle ve şehir haritalarını okumaya doğru ilerler.

Yaşayarak öğrenme ve beceri temelli yaklaşım

MEB öğretim programları, Hayat Bilgisi ve Sosyal Bilgiler derslerinde içerik aktarımından çok beceri kazandırmayı (araştırma, iletişim, problem çözme, gözlem, sorumluluk alma gibi) önceler. Bu doğrultuda gezi-gözlem teknikleri, drama ve rol yapma, yakın çevre incelemesi gibi yaşayarak öğrenme teknikleri sıkça kullanılır; öğrencinin bir kavramı yalnızca dinleyerek değil, bizzat deneyimleyerek (örneğin mahalle muhtarını ziyaret ederek görevlerini öğrenmek gibi) öğrenmesi hedeflenir.

Değerler eğitimi ve disiplinler arası bütünleştirme

Hayat Bilgisi ve Sosyal Bilgiler dersleri; tarih, coğrafya, vatandaşlık, ekonomi gibi farklı disiplinlerin içeriklerini öğrencinin gelişim düzeyine uygun biçimde bütünleştirerek sunar; bu nedenle disiplinler arası (interdisciplinary) bir yapıya sahiptir. Ayrıca programın önemli bir bileşeni de değerler eğitimidir; adalet, dürüstlük, yardımseverlik, saygı gibi değerler doğrudan ders konusu olarak değil, günlük yaşam örnekleri ve sınıf içi uygulamalarla (sınıf kuralları oluşturma, empati kurma etkinlikleri) örtük biçimde kazandırılır.