Öğretmen odası
Kuramı, kuramcısını ve sınıftaki örneğini birlikte düşün.
6 bölüm · ~10 dk · 11 etkileşim
1Konu özeti
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Türkiye'de ilkokul birinci sınıfta okuma yazma öğretimi, Millî Eğitim Bakanlığının belirlediği ses temelli cümle yöntemi ile yürütülür. Bu yöntemde öğretime harflerden değil seslerden başlanır; sesler önce hece, sonra kelime, daha sonra da anlamlı cümle düzeyinde birleştirilir. Süreç, çocuğun okuma yazmaya hazır bulunuşluğunu geliştiren hazırlık çalışmalarıyla başlar ve sesin tanıtımı, okunması, yazılması aşamalarıyla devam eder.
ÖABT'de bu konu; yöntemin ilkeleri, seslerin öğretim sırası, hazırlık çalışmalarının türleri (görsel algı, işitsel algı, el-göz koordinasyonu, ince motor beceriler) ve kalem tutma/yazı yazma becerilerinin geliştirilmesi üzerinden sorulur.
2Temel kavramlar
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Ses temelli cümle yöntemi
- Öğretime harf adlarıyla değil, harfin karşılık geldiği ses ile başlanır (örneğin "be" değil "b" sesi).
- Sesler; kullanım sıklığı yüksek ve öğrenilmesi kolay olanlardan başlanarak sırayla tanıtılır. Öğretime genellikle bir sesli harf ve onu izleyen sık kullanılan bir sessiz harfle başlanır.
- Sıralama: sesin tanıtımı → sesin okunması → sesin yazılması → hece oluşturma → kelime oluşturma → anlamlı ve basit cümle oluşturma. Yöntemin adındaki "cümle" vurgusu, öğrencinin en kısa sürede anlamlı cümleler kurmasının hedeflenmesinden gelir.
- Öğretim sırasında sesler karıştırılmadan, öğrenilen seslerle yeni sesler birleştirilerek ilerlenir; henüz öğretilmemiş seslerle kelime kurdurulmaz.
Okuma yazmaya hazırlık çalışmaları
Görsel algı çalışmaları
Şekil-zemin ayrımı, şekil sabitliği, uzamsal ilişkiler, görsel ayırt etme (benzer harfleri/şekilleri ayırt etme, örneğin b–d).
Kalem tutma ve yazı becerileri
- Doğru kalem tutuşu genellikle üç parmak (tripod) kavrayışı ile tanımlanır: başparmak, işaret parmağı ve orta parmağın kalemi desteklemesi.
- Kalemin çok sıkı ya da çok gevşek tutulması, elin yorulmasına ve yazı çizgisinin düzensizleşmesine yol açar.
- Yazı öğretiminde önce büyük kas hareketleriyle (havada, tahtada geniş çizgiler) başlanıp, zamanla küçük kas becerilerine (defterde küçük, kontrollü yazı) geçilir; bu büyükten küçüğe, kabadan inceye ilkesiyle açıklanır.
- Harflerin yazımında öğrencinin çizgi üstünde durabilmesi, harf boyutunu ve harfler arasındaki boşluğu ayarlayabilmesi izlenmesi gereken göstergelerdir.
3Çözümlü örnekler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Bir öğretmen "l" sesini öğretirken önce sesi çıkartıp öğrencilere tekrarlatıyor, ardından bu sesle daha önce öğrenilmiş "a" ve "e" seslerini birleştirerek "la, le" hecelerini oluşturuyor. Bu uygulama hangi öğretim ilkesini yansıtır?
Bir öğrenci "b" ve "d" harflerini sürekli birbirine karıştırıyor, yazarken yönünü ters çeviriyor. Bu durumu gidermek için hangi tür çalışma önceliklidir?
Bir öğretmen, yazıya geçmeden önce öğrencilerine defterlerinde düz, eğik ve dalgalı çizgiler çizdiriyor, ardından büyük harflerle tahtaya geniş hareketlerle yazı yazdırıyor. Bu sıralama hangi ilkeyle açıklanır?
Bir öğrenci kalemi avuç içinde sıkıca kavrayarak tutuyor ve kısa sürede eli yoruluyor. Öğretmenin bu öğrenciye önereceği en uygun düzeltme nedir?
4Sık yapılan hatalar
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
5Sınavda nasıl soruluyor
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
6Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.