Harita masası
Her bilgiyi haritada bir yere, bir nedene bağla.
8 bölüm · ~21 dk · 26 etkileşim
Çevre ve Toplum, AYT Coğrafya-1 testinin son ve bütünleyici konusudur; önceki başlıklarda öğrenilen doğal sistemler, biyoçeşitlilik, nüfus ve ekonomik faaliyetler bilgisini, insan-çevre ilişkisi çerçevesinde bir araya getirir. Konu, insanların doğal kaynakları nasıl kullandığını, bu kullanımın hangi çevre sorunlarına yol açtığını, bu sorunların yerel mi yoksa küresel mi etkiler doğurduğunu ve sürdürülebilir kalkınma kavramının bu sorunlara nasıl bir çözüm önerdiğini ele alır. Sınav bu başlıkta genellikle bir insan faaliyetinin hangi çevre sorununa yol açtığını, bir çevre sorununun yerel mi küresel mi olduğunu ve sürdürülebilir kalkınma ilkeleriyle hangi uygulamaların örtüştüğünü sorgular.
1Doğal kaynak kullanımı
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Doğal kaynaklar, insanların ihtiyaçlarını karşılamak için doğadan elde ettiği her türlü madde ve enerji kaynağıdır. İki gruba ayrılır:
| Yenilenebilir kaynaklar | Yenilenemeyen kaynaklar | |
|---|---|---|
| Tanım | Bir süre içinde kendini yenileyebilen kaynaklar | Milyonlarca yılda oluşan, tükendiğinde yeniden oluşamayan kaynaklar |
| Örnek | Güneş, rüzgâr, su, orman, toprak | Kömür, petrol, doğal gaz |
Belirli bir süre içinde kendini yenileyebilen güneş, rüzgâr, su ve orman gibi doğal kaynaklar aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilir?
2Çevre sorunlarının nedenleri
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Altı temel neden var; kartı çevirip her birinin yol açtığı sonucu söyle.
Aşağıdakilerden hangisi çevre sorunlarının başlıca nedenlerinden biri değildir?
3Yerel ve küresel çevre sorunları
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Çevre sorunları etki alanlarına göre ikiye ayrılır.
Başlıca küresel sorunlar küresel ısınma, ozon tabakasının incelmesi, asit yağmurları ve biyoçeşitlilik kaybıdır. İlk üçünün tanımlarını eşleştir:
Soldan birini, sonra sağdan eşini seç.
Asit yağmurları sınır ötesi de taşınabilir.
Etkisi belirli bir bölgeyle sınırlı kalan, örneğin bir kentteki hava kirliliği gibi çevre sorunları aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilir?
4Sürdürülebilir kalkınma
Bunu bir arkadaşına anlatabilir misin? Kafanda bir dene.
Sürdürülebilir kalkınma, bugünün ihtiyaçlarını, gelecek kuşakların kendi ihtiyaçlarını karşılama imkânından ödün vermeden karşılamayı amaçlayan kalkınma anlayışıdır. Bu yaklaşım, ekonomik büyüme ile çevrenin korunmasını birbirine karşıt değil, birbirini tamamlayan hedefler olarak görür. Temel ilkeleri:
Sürdürülebilir kalkınma, ekonomik büyüme ile çevrenin korunmasını birbirini tamamlayan hedefler olarak görür.
Sürdürülebilir kalkınma, çevreyi hiç kullanmamak demektir.
Küresel çevre sorunları tek bir ülkenin çabasıyla çözülebilir.
Yenilenebilir kaynaklar da kullanım hızı yenilenme hızını aşarsa tükenebilir.
Aşağıdakilerden hangisi evsel atıkların çevreye zarar vermesini azaltmaya yönelik en etkili önlemdir?
5Uluslararası çevre iş birliği
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 3 bölüm kaldı.
Küresel çevre sorunlarının çözümü için ülkeler, ortak hedefler belirleyerek uluslararası anlaşmalar yapar. Bu tür anlaşmalar genellikle sera gazı emisyonlarının azaltılması, ormansızlaşmanın önlenmesi ve biyoçeşitliliğin korunması gibi konularda ülkelere hedef ve sorumluluk yükler. Bu iş birliğinin gerekliliği, küresel çevre sorunlarının tek bir ülkenin çabasıyla çözülemeyeceği, sınır tanımayan bir nitelik taşıdığı gerçeğinden kaynaklanır.
6Çözümlü örnekler
Takıldığın yere not al, sonra birlikte döneriz.
Bir kentte, sanayi tesislerinin bacalarından çıkan dumanın yalnızca o kentin hava kalitesini düşürdüğü; buna karşın aynı tesislerin saldığı sera gazlarının dünya genelinde sıcaklık artışına katkı sağladığı bilinmektedir.
Bir ülke, enerji ihtiyacının büyük bölümünü güneş ve rüzgâr santrallerinden karşılamaya başlamış, kömürlü termik santrallerin payını azaltmıştır.
Bir bölgede yıllarca sürdürülen aşırı ve bilinçsiz sulamanın ardından toprakta tuzlanma görülmüş, tarımsal verim düşmüştür.
Bir belediye, katı atıkların bir kısmını geri dönüşüme kazandırmaya başlamış, aynı zamanda kent çevresinde yeni bir tabiat parkı kurarak bu alanı koruma altına almıştır.
7ÖSYM'de nasıl soruluyor
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
- Neden-sonuç ilişkisi: Bir insan faaliyetinin (sanayileşme, bilinçsiz tarım, ormansızlaştırma gibi) hangi çevre sorununa yol açtığının sorgulanması.
- Yerel-küresel ayrımı: Verilen bir çevre sorununun etkisinin yerel mi yoksa küresel mi olduğunun belirlenmesi.
- Kaynak sınıflandırması: Bir kaynağın yenilenebilir mi yenilenemez mi olduğunun ve bu ayrımın sürdürülebilirlikle ilişkisinin sorulması.
- Sürdürülebilir kalkınma ilkesiyle örtüşen uygulamayı bulma: Verilen birkaç uygulamadan hangisinin ya da hangilerinin sürdürülebilir kalkınma anlayışına uygun olduğunun belirlenmesi.
- Çıkarım sorusu: Bir bölgedeki çevresel değişimin (toprak tuzlanması, erozyon artışı gibi) hangi insan faaliyetinden kaynaklandığının bulunması.
8Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.
Doğal kaynaklar yenilenebilir (güneş, rüzgâr, orman) ve (kömür, petrol, doğal gaz) olmak üzere ikiye ayrılır. Etkisi sınırlı bölgeyle kalan sorunlar , tüm dünyayı etkileyenler sorundur ve uluslararası iş birliği gerektirir. Sürdürülebilir kalkınma, bugünün ihtiyaçlarını ihtiyaçlarından ödün vermeden karşılamayı amaçlar.