Harita masası
Her bilgiyi haritada bir yere, bir nedene bağla.
7 bölüm · ~21 dk · 23 etkileşim
Nüfus Politikaları ve Türkiye'de Nüfus, AYT Coğrafya-1 testinde ülkelerin nüfus artışına yönelik neden farklı tutumlar geliştirdiğini ve Türkiye'nin cumhuriyet döneminden günümüze nüfus politikasının nasıl değiştiğini konu alır. Sınav bu başlıkta genellikle bir ülkenin nüfus yapısına (yaş grupları, doğum-ölüm oranları, ekonomik gelişmişlik düzeyi) dair verilen bilgilerden hareketle o ülkenin nüfus politikasını teşvik edici mi yoksa sınırlayıcı mı olacağını çıkarmayı, ayrıca Türkiye'nin farklı dönemlerdeki nüfus politikalarının hangi tarihsel ve ekonomik gerekçelere dayandığını sorgular. Konuyu ezbere değil, bu ülkenin nüfus artışını neden istediği ya da istemediği sorusuna cevap arayarak çalışmak en verimli yöntemdir.
1Nüfus politikası nedir?
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Nüfus politikası, bir devletin kendi nüfusunun büyüklüğünü, yapısını ya da dağılışını belirli hedefler doğrultusunda etkilemek amacıyla uyguladığı planlı önlemler bütünüdür. Devletler bu politikayı, ülkenin ekonomik gelişmişlik düzeyine, işgücü ihtiyacına, kaynakların yeterliliğine ve nüfusun yaş yapısına göre şekillendirir.
Bir devletin kendi nüfusunun büyüklüğünü, yapısını ya da dağılışını belirli hedefler doğrultusunda etkilemek amacıyla uyguladığı planlı önlemler bütünü aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilir?
2Teşvik mi, sınırlama mı?
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
İki politikayı yan yana koyalım. Sınavda sorulacak şey hep şudur: bu ülke nüfus artışını neden istiyor ya da istemiyor?
| Teşvik eden politika | Sınırlayan (baskılayan) politika | |
|---|---|---|
| Hangi ülkelerde? | Gelişmiş, doğum oranı düşük, nüfusu yaşlanan, yaşlı bağımlılık oranı yüksek | Hızlı nüfus artışı yaşayan, kalkınmakta olan, genç nüfus oranı yüksek, kaynakları artış hızını karşılamakta zorlanan |
| Amaç | Azalan ya da yaşlanan nüfusu tazelemek, çalışma çağındaki nüfusu artırmak, sosyal güvenlik sisteminin sürdürülebilirliğini sağlamak | Kişi başına düşen millî geliri artırmak, işsizliği azaltmak, eğitim ve sağlık hizmetlerinin kalitesini yükseltmek, kaynakların nüfus artışının gerisinde kalmasını önlemek |
| Önlemler | Doğum yardımları, çocuk parası, uzun doğum izinleri, vergi indirimleri, konut kolaylıkları | Aile planlaması teşviki, doğum kontrolü bilinçlendirmesi, tek çocuk politikaları (Çin'in geçmişteki uygulaması gibi), evlilik yaşının yükseltilmesi |
| Örnek ülkeler | Japonya, Almanya, İtalya, Rusya, Güney Kore | Hindistan, Nijerya, Etiyopya |
3Politikayı belirleyen etmenler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Sanayisi gelişmiş ancak çalışma çağındaki nüfusu azalan bir ülkenin, hem doğumu teşvik etmesi hem de göçmen işçi politikalarına yönelmesi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?
4Türkiye'nin nüfus politikası dönemleri
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 3 bölüm kaldı.
Türkiye'nin üç dönemini zaman çizelgesinde sırala:
- 1923-1965
Nüfusu artırma dönemi
İlk sayım 1927; çok çocukluluk ödüllendirildi
- 1965-2000'li yıllar
Nüfus artışını sınırlama (kontrol altına alma) dönemi
1965 Nüfus Planlaması Kanunu
- 2000'li yıllardan günümüze
Yeniden nüfus artışını teşvik dönemi
Doğurganlık düşüşü ve yaşlanma
Soldan birini, sonra sağdan eşini seç.
Türkiye'de 1923-1965 yılları arasında izlenen nüfus politikasıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Türkiye'nin nüfus politikası dönemleri, uygulandığı sıraya göre aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
5Çözümlü örnekler
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
Politika türünü bulurken önce yaş yapısına, sonra kaynaklara bak.
Bir ülkede doğum oranı düşük, yaşlı nüfus oranı hızla artmakta, çalışma çağındaki nüfus payı giderek azalmaktadır. Devlet, doğum yapan ailelere maddi destek sağlamakta ve doğum izinlerini uzatmaktadır.
Bir ülkede nüfus artış hızı çok yüksektir, nüfusun büyük bölümü çocuk ve genç yaş grubundadır, kişi başına düşen millî gelir düşüktür ve eğitim-sağlık hizmetlerinde yetersizlik yaşanmaktadır. Devlet, aile planlaması hizmetlerini ücretsiz sunmakta ve doğum kontrolünü teşvik etmektedir.
1965 yılında Türkiye'de çıkarılan bir kanunla doğum kontrol yöntemlerinin kullanımı serbest bırakılmıştır. Bu kanunun çıkarılmasında, önceki dönemde hızla artan nüfusun kentlerde işsizlik ve konut sorununu büyütmesi etkili olmuştur.
Son yıllarda Türkiye'de doğurganlık hızının azaldığı, nüfusun ortalama yaşının yükseldiği ve genç nüfus oranının geçmişe göre düştüğü gözlenmektedir. Bu gelişmeler üzerine devlet, çok çocuklu ailelere yönelik maddi destekleri artırmıştır.
6ÖSYM'de nasıl soruluyor
Takıldığın yere not al, sonra birlikte döneriz.
- Çıkarım sorusu: Bir ülkenin nüfus yapısına (yaş grupları, doğum oranı, ekonomik durum) dair sözel bilgiler verilip bu ülkenin nüfus politikasının teşvik edici mi sınırlayıcı mı olacağının bulunması.
- Türkiye kronolojisi sorusu: Türkiye'nin nüfus politikası dönemlerinin doğru sırayla ya da doğru tarihle eşleştirilmesi.
- Neden-sonuç ilişkisi: Bir politika değişikliğinin (örneğin 1965 kanunu) hangi demografik ya da ekonomik gerekçeye dayandığının sorgulanması.
- Karşılaştırma sorusu: Nüfus artışını teşvik eden bir ülke ile sınırlayan bir ülkenin nüfus yapısı özelliklerinin karşılaştırılması.
- Güncel duruma dair çıkarım: Türkiye'nin günümüzdeki nüfus politikasının nedeninin (doğurganlığın azalması, yaşlanma) sorgulanması.
7Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.
Nüfus artışını teşvik eden politikalar, doğum oranı düşük ve nüfusu yaşlanan gelişmiş ülkelerde uygulanır.
Nüfus artışını sınırlayan politikalar gelişmiş ve yaşlanan ülkelerde uygulanır.
Nüfus Planlaması Kanunu 1965'te çıkarılmıştır ve doğum kontrol yöntemlerinin kullanımını serbest bırakmıştır.
Türkiye'de 1965 sonrası dönem teşvik dönemidir.
Türkiye'de nüfus politikası üç dönemde incelenir: 1923- teşvik dönemi, 1965-2000'li yıllar dönemi (1965 ), 2000'li yıllardan günümüze yeniden dönemi.