Harita masası
Her bilgiyi haritada bir yere, bir nedene bağla.
8 bölüm · ~28 dk · 34 etkileşim
Yerleşme, Şehirleşme ve Göç, AYT Coğrafya-1 testinde nüfus konusunun doğal bir devamı olarak, insanların neden belirli yerlerde yoğunlaştığını, kentleşme sürecinin nasıl işlediğini ve göçün hem dünya hem de Türkiye ölçeğinde hangi nedenlerle ve hangi yönlerde gerçekleştiğini ele alır. Sınav bu konuda genellikle bir yerleşmenin kurulmasında etkili olan coğrafi faktörleri, kentleşme ile sanayileşme arasındaki ilişkiyi, çarpık kentleşmenin nedenlerini ve sonuçlarını, göç türlerini birbirinden ayırt etmeyi ve Türkiye'deki göç hareketlerinin tarihsel evrimini sorgular. Bu konuyu iyi kavramak için bir sürecin nasıl işlediğinden çok hangi coğrafi ya da ekonomik nedenle ortaya çıktığını anlamaya odaklanmak gerekir.
1Yerleşme ve kentleşme kavramları
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Kentlerde yaşayan nüfusun toplam nüfus içindeki oranının artması sürecine ne ad verilir?
İnsanları bulundukları yerden ayrılmaya zorlayan işsizlik, toprak yetersizliği gibi olumsuz koşullar aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilir?
2Çarpık kentleşme: nedenler ve sonuçlar
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Nedenleri: Kırsaldan kente hızlı ve kontrolsüz göç, imar planlarının yetersizliği ya da uygulanamaması, konut açığı, arsa spekülasyonu ve yerel yönetimlerin altyapı yatırımlarını göç hızına yetiştirememesi.
Sonuçları: Gecekondulaşma, alt yapı (su, kanalizasyon, ulaşım) yetersizliği, konut sorununun büyümesi, işsizlik ve enformel (kayıt dışı) istihdamın artması, hava ve çevre kirliliğinin yoğunlaşması, deprem gibi doğal afetlerde can ve mal kaybının artması (denetimsiz yapılaşma nedeniyle).
Kentleşmenin, kentin altyapı, konut ve hizmet kapasitesinin üzerinde ve plansız biçimde gerçekleşmesi aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilir?
Çarpık kentleşmenin yaygın olduğu bir kentte deprem gibi bir doğal afet meydana geldiğinde aşağıdakilerden hangisi beklenir?
3Göç türleri
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Göç, insanların ekonomik, sosyal, siyasi ya da doğal nedenlerle yaşadıkları yeri kalıcı ya da geçici olarak değiştirmesidir. Göç türlerini sınıflandıralım:
| Ayrım | Birinci tür | İkinci tür |
|---|---|---|
| Sınır | İç göç: ülke sınırları içinde yer değiştirme (kırdan kente göç gibi) | Dış göç: ülkeler arasında yer değiştirme |
| Süre | Sürekli göç: kalıcı yerleşim amacıyla | Mevsimlik göç: belirli bir mevsimde (tarımsal iş gücü ihtiyacı ya da yaylacılık için) yapılıp daha sonra geri dönülen |
| İrade | Zorunlu göç: savaş, doğal afet, siyasi baskı gibi nedenlerle kişinin isteği dışında (mülteci hareketleri gibi) | Gönüllü göç: bireyin kendi isteğiyle, genellikle ekonomik ya da sosyal nedenlerle |
Nitelikli ve eğitimli iş gücünün, daha iyi çalışma ve yaşam koşulları sunan ülkelere göç etmesi aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilir?
Bir ülkede iç savaş nedeniyle güvenliği tehlikeye giren yüz binlerce kişi, isteği dışında evini terk ederek komşu ülkeye sığınmak zorunda kalmıştır.
Bu göç hareketi için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
4Dünyada göç örnekleri
Bunu bir arkadaşına anlatabilir misin? Kafanda bir dene.
Dört büyük göç hareketini haritada gör; her çizgi göçün yönünü gösterir.
Dünyada başlıca göç yönleri
5Türkiye'deki göç hareketleri
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 3 bölüm kaldı.
Türkiye'nin göç tarihini zaman çizelgesinde sırala:
- 1950'lerden itibaren
Kırdan kente göç
Tarımda makineleşme (itici) ve kentlerde sanayileşme (çekici)
- 1961
Almanya ile işgücü anlaşması
1960'lardan itibaren yurt dışına işçi göçü
- 1980'ler-1990'lar
Güvenlik kaynaklı iç göç
Doğu ve güneydoğudan batıdaki büyük kentlere zorunlu göç
- 2011
Suriye'den Türkiye'ye göç
İç savaş nedeniyle zorunlu dış göç
- Günümüz
Ters göç eğilimi
Metropollerden küçük kentlere ve kırsala
Türkiye'deki göç hareketlerinin, gerçekleştiği döneme göre kronolojik sıralaması aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
6Çözümlü örnekler
Takıldığın yere not al, sonra birlikte döneriz.
Bir bölgede tarımda makineleşmenin artması sonucu kırsal alanda iş gücüne duyulan ihtiyaç azalmış, aynı dönemde yakındaki büyük bir kentte yeni kurulan fabrikalar iş ilanları vermeye başlamıştır.
Bir kente kısa sürede çok sayıda göçmen gelmiş, ancak belediye altyapı yatırımlarını bu hızla artan nüfusa yetiştirememiş; sonuç olarak kent çevresinde plansız, ruhsatsız konutlar hızla artmıştır.
Bir ülkede iç savaş başlaması üzerine yüz binlerce kişi, isteği dışında evini terk ederek komşu ülkeye sığınmak zorunda kalmıştır.
Bir ülkede yetişen çok sayıda mühendis ve doktor, kendi ülkelerinde bulamadıkları çalışma koşulları ve daha yüksek gelir imkânı nedeniyle gelişmiş bir ülkeye yerleşmektedir.
Yerleşme, şehirleşme ve göçle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
7ÖSYM'de nasıl soruluyor
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
- Kavram ayırt etme: Kentleşme, çarpık kentleşme, itici-çekici faktör gibi kavramların birbirinden ayırt edilmesi.
- Neden-sonuç ilişkisi: Bir göç hareketinin ya da çarpık kentleşmenin hangi coğrafi, ekonomik ya da siyasi nedene dayandığının sorgulanması.
- Göç türünü belirleme: Sözel olarak anlatılan bir göç hareketinin iç-dış, sürekli-mevsimlik, zorunlu-gönüllü göç türlerinden hangisine ait olduğunun bulunması.
- Türkiye'ye özgü kronoloji sorusu: Türkiye'deki göç dalgalarının (kırdan kente, yurt dışına işçi göçü, Suriye göçü) doğru sırayla ya da doğru nedenle eşleştirilmesi.
- Dünya örnekleri sorusu: Dünyadaki bilinen göç hareketlerinin (Avrupa'ya işçi göçü, Körfez'e işçi göçü, mülteci göçleri) nedenlerinin ve yönlerinin sorgulanması.
8Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.
Soldan birini, sonra sağdan eşini seç.
Kentleşme, oranının artmasıdır ve genellikle yle birlikte hızlanır. faktörler insanları bulundukları yerden uzaklaştırır, faktörler ise belirli bir yere çeker. Çarpık kentleşme, göçün hızının kentin altyapı ve konut kapasitesini aşması sonucunda ortaya çıkar.