Harita masası
Her bilgiyi haritada bir yere, bir nedene bağla.
8 bölüm · ~26 dk · 33 etkileşim
Ekonomik Faaliyetler ve Türkiye Ekonomisi, AYT Coğrafya-1 testinde en yüksek ağırlıklı konulardan biridir ve ekonomik faaliyet kollarının (tarım, sanayi, hizmet) tarihsel gelişim sürecini, bu kolların birbiriyle ilişkisini ve Türkiye ekonomisinin bölgesel dağılışını ele alır. Sınav bu başlıkta genellikle bir ülkenin ya da bölgenin ekonomik yapısına dair verilen bilgilerden hareketle o yerin gelişmişlik düzeyini, hangi ekonomik faaliyet kolunun baskın olduğunu ve bunun nedenlerini sorgular. Konuyu iyi öğrenmek için ülkelerin ekonomik faaliyet kollarındaki istihdam dağılımının gelişmişlik düzeyiyle nasıl bir ilişki içinde olduğunu ve Türkiye'nin bölgeleri arasındaki ekonomik farklılıkların hangi coğrafi ve tarihsel nedenlere dayandığını iyi kavramak gerekir.
1Ekonomik faaliyetlerin sınıflandırılması
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Ekonomik faaliyetler üç ana grupta incelenir. Kartın ön yüzündeki tanımdan grubu tahmin et.
Soldan birini, sonra sağdan eşini seç.
Doğal kaynakları doğrudan kullanan tarım, hayvancılık, ormancılık ve balıkçılık gibi faaliyetler aşağıdaki gruplardan hangisinde yer alır?
2Gelişim süreci ve gelişmişlik
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Bir ülkenin ekonomik gelişim süreci genellikle şu aşamalardan geçer:
Bir ülke geliştikçe iş gücü hangi sektörler arasında kayar?
Bu nedenle tarımda çalışan nüfus oranının yüksek olması genellikle düşük gelişmişlik düzeyinin, hizmet sektöründe çalışan nüfus oranının yüksek olması ise yüksek gelişmişlik düzeyinin göstergesi olarak yorumlanır. Sanayi sektöründeki yüksek istihdam oranı ise genellikle sanayileşme sürecinin ortasında olan, kalkınmakta olan ülkelerde görülür.
Bir ülkenin ekonomik gelişim sürecinde iş gücünün genel olarak izlediği yol aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
İki ülkenin istihdam dağılımına bakalım.
- Tarım60%
- Sanayi25%
- Hizmet15%
X ülkesi: istihdam dağılımı
- Tarım5%
- Sanayi20%
- Hizmet75%
Y ülkesi: istihdam dağılımı
X ülkesinde çalışan nüfusun %60'ı tarımda, %25'i sanayide, %15'i hizmet sektöründe istihdam edilmektedir. Y ülkesinde ise çalışan nüfusun %5'i tarımda, %20'si sanayide, %75'i hizmet sektöründe istihdam edilmektedir.
3Türkiye'nin ekonomik yapısı
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Cumhuriyetin ilk yıllarında büyük ölçüde tarıma dayalı bir ekonomiye sahip olan Türkiye, izleyen dönemlerde sanayileşme çabalarıyla ekonomik yapısını dönüştürmüştür. Günümüzde Türkiye ekonomisinde istihdamın büyük bölümü hizmet sektöründe, önemli bir kısmı sanayi sektöründe yoğunlaşmıştır; tarımın istihdam içindeki payı ise geçmişe göre önemli ölçüde azalmıştır. Bununla birlikte tarım, gayrisafi millî hasıla içindeki payı düşük olsa da dış ticaret, gıda güvenliği ve kırsal istihdam açısından hâlâ önemini korumaktadır.
Türkiye ekonomisi günümüzde yalnızca tarıma dayalıdır.
Tarımın gayrisafi millî hasıla içindeki payı düşük olsa da dış ticaret, gıda güvenliği ve kırsal istihdam açısından önemini korur.
Cumhuriyetin ilk yıllarında Türkiye ekonomisi büyük ölçüde tarıma dayanıyordu.
4Türkiye'de bölgesel dağılım
Bunu bir arkadaşına anlatabilir misin? Kafanda bir dene.
Haritada metinde geçen merkezleri gör; ardından kartlarla bölgeleri tek tek öğren.
Ekonomik merkezler
Aşağıdaki bölge-ekonomik faaliyet eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
Soldan birini, sonra sağdan eşini seç.
5Dağılışı belirleyen coğrafi faktörler
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 3 bölüm kaldı.
| Faktör | Etkisi |
|---|---|
| İklim ve toprak | Tarımsal ürün deseni iklim ve toprak özelliklerine göre şekillenir (narenciye Akdeniz ikliminde, çay Karadeniz ikliminde yetişir). |
| Yer altı kaynakları | Maden ve enerji kaynaklarının bulunduğu yerlerde madencilik ve buna bağlı sanayi kolları gelişir. |
| Ulaşım ve pazara yakınlık | Limanlara, büyük şehirlere ve pazarlara yakın bölgelerde sanayi ve ticaret daha hızlı gelişir. |
| Sermaye ve iş gücü birikimi | Sermaye ve nitelikli iş gücünün toplandığı bölgeler (örneğin Marmara), yeni yatırımları da kendine çekerek ekonomik faaliyetlerin yoğunlaşmasını sürdürür. |
Marmara Bölgesi'nin Türkiye'nin en önemli sanayi ve ticaret merkezi konumuna gelmesinde aşağıdakilerden hangisinin etkili olduğu söylenemez?
6Çözümlü örnekler
Takıldığın yere not al, sonra birlikte döneriz.
Türkiye'nin toplam sanayi üretiminin ve istihdamının önemli bir bölümü, ülke yüzölçümünün görece küçük bir kısmını oluşturan Marmara Bölgesi'nde yoğunlaşmıştır.
Bir bölgede narenciye ve seracılık yaygınken komşu bir bölgede çay ve fındık tarımı yaygındır.
Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde büyük barajların ve sulama kanallarının tamamlanmasının ardından bölgede pamuk üretimi ve tekstil sanayisi hızla gelişmiştir. Bu nasıl açıklanır?
GAP'ın tamamlanmasının ardından Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde aşağıdaki gelişmelerden hangisi yaşanmıştır?
7ÖSYM'de nasıl soruluyor
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
- Sınıflandırma sorusu: Verilen bir faaliyetin (madencilik, bankacılık, inşaat gibi) birincil, ikincil ya da üçüncül faaliyet gruplarından hangisine ait olduğunun bulunması.
- Gelişmişlik çıkarımı: Bir ülkenin ekonomik faaliyet kollarındaki istihdam oranlarından hareketle gelişmişlik düzeyinin belirlenmesi.
- Bölge-faaliyet eşleştirmesi: Türkiye'nin bir bölgesinde baskın olan ekonomik faaliyetin (Ege'de zeytincilik, Karadeniz'de çay gibi) sorulması.
- Neden-sonuç ilişkisi: Bir bölgenin ekonomik uzmanlaşmasının hangi coğrafi ya da tarihsel nedene (iklim, ulaşım, sermaye birikimi) dayandığının sorgulanması.
- Güncel gelişme sorusu: GAP gibi büyük projelerin bölge ekonomisi üzerindeki dönüştürücü etkisinin sorgulanması.
8Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.
Ekonomik faaliyetler birincil (tarım, madencilik), (sanayi, inşaat) ve (hizmet) olmak üzere üçe ayrılır. Ekonomik gelişim sürecinde iş gücü sırasıyla tarımdan sanayiye, sanayiden sektörüne kayar. Ekonomik faaliyetlerin dağılışını iklim-toprak, yer altı kaynakları, ulaşım-pazara yakınlık ve -iş gücü birikimi belirler.