Konu anlatımı
Oku, dene, pekiştir.
4 bölüm · ~9 dk · 10 etkileşim
Çalışan motor hem çok ısınır hem de parçaları birbirine sürtünür. Soğutma sistemi motoru aşırı ısınmaktan korur, yağlama sistemi de sürtünmeyi azaltır. İkisinden biri aksarsa motor kısa sürede ağır hasar görebilir; bu yüzden sınavda en çok sorulan konulardan biridir.
1Soğutma sistemi nasıl çalışır?
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Soğutma sisteminin görevi motoru aşırı ısınmaktan koruyup uygun çalışma sıcaklığında tutmaktır. Soğutma sıvısını motor ile radyatör arasında su (devirdaim) pompası dolaştırır. Sıcak sıvı, aracın önündeki radyatörde havayla soğutulur. Araç yavaş giderken ya da dururken radyatör fanı radyatörden hava geçirerek soğutmayı artırır. Isınıp genleşen sıvı genleşme (yedek su) kabında toplanır; sıvı seviyesi de burada izlenir. Kabini ısıtan kalorifer peteği de motorun sıcak sıvısından yararlanır.
Yalnızca kireçli su kullanılırsa radyatör ve su kanalları kireçlenip daralır, soğutma zayıflar. Motosikletlerdeki hava ile soğutmalı motorlarda silindirlerin dışındaki ince kanatçıklar ısının atıldığı yüzeyi genişletir.
2Hararet: belirtiler ve doğru davranış
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Hararet göstergesi soğutma sıvısının (motorun) sıcaklığını gösterir. İbre kırmızı bölgeye çıkıyorsa motor aşırı ısınıyordur.
| Arıza | Sonuç |
|---|---|
| Termostat açık kalırsa | Motor geç ısınır, normal çalışma sıcaklığına uzun süre ulaşamaz. |
| Termostat kapalı kalırsa | Sıvı radyatöre geçemez, motor aşırı ısınır. |
| Su pompası ve alternatörü çeviren kayış koparsa | Sıvı dolaşmaz, motor hararet yapar; akü de şarj olmaz. |
| Hortum çatlarsa | Sıvı eksilir, motor hararet yapar. |
| Radyatör peteği çamur, böcek, yaprakla tıkanırsa | Hava akışı azalır, motor aşırı ısınır. |
Termostat kapalı konumda arızalanırsa aşağıdakilerden hangisi görülür?
3Yağlama sistemi
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 1 bölüm kaldı.
Motor yağı, hareketli parçalar arasındaki sürtünmeyi ve aşınmayı azaltır; motorun soğumasına ve temiz kalmasına da yardım eder. Yakıtın ateşlenmesi ise yağın görevi değildir. Yağ pompası yağı karterden alıp basınçla hareketli parçalara gönderir. Yağ filtresi yağdaki kiri ve metal parçacıklarını tutar. Yağın kıvamını (akıcılığını) ve buna göre sınıfını belirten özelliğe viskozite denir; yağ ısındıkça incelir, akıcılığı artar.
Soldan birini, sonra sağdan eşini seç.
Yağlama sistemi çalışmazsa hareketli parçalar sürtünmeyle aşırı ısınır, aşınır ve motor kilitlenebilir (yatak sarabilir). Yağı zamanında değiştirilmeyen motorda yağ, yağlama özelliğini yitirir ve parçalar hızla aşınır. Soğuk motorla hemen yüksek devirde ve ağır yükle gitme; yağ henüz bütün parçalara ulaşmamıştır.
4Yağ kontrolü ve arıza belirtileri
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.
Seyir hâlinde yağ basıncı lambası yanarsa güvenli bir yerde durup motor durdurulur.
Yağ seviyesi en çok çizgisinin üzerinde olursa motor daha iyi korunur.
Çubuktaki açık renkli, köpüklü, süt görünümlü yağ soğutma sıvısının yağa karıştığını gösterebilir.
Motorun altındaki zeminde koyu yağ lekesi, yağ sızıntısına işaret eder.
Atık motor yağı kanalizasyona dökülebilir.
Seyir hâlinde motor yağı basıncının düşmesine aşağıdakilerden hangisi yol açabilir?