Ekonomi masası
Değişkenleri ve aralarındaki ilişkiyi grafiğe dökerek düşün.
6 bölüm · ~14 dk · 18 etkileşim
1Konu özeti
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
1970'lerin sonunda ithal ikameci sanayileşme (İİS) stratejisinin derin bir döviz darboğazı ve ödemeler dengesi kriziyle sürdürülemez hâle gelmesi üzerine, 24 Ocak 1980 Kararları ile Türkiye ekonomisinde köklü bir yön değişikliği yaşanmıştır. Turgut Özal öncülüğünde hazırlanan program; iç pazarı koruyan İİS modelinden ihracata dayalı büyüme modeline geçişi, fiyat kontrollerinin kaldırılmasını, KİT ürünlerine gerçekçi fiyat uygulanmasını ve dış ticaretin kademeli olarak serbestleştirilmesini öngörmüştür. 12 Eylül 1980 sonrasındaki siyasi ortam programın kesintisiz uygulanmasını kolaylaştırmıştır. 1980'ler boyunca ithalattaki miktar kısıtlamaları ve kotalar kademeli olarak kaldırılmış, gümrük tarifeleri indirilmiş, 1986'da İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB) faaliyete geçmiş ve nihayet 1989'da 32 Sayılı Karar ile sermaye hareketleri tümüyle serbestleştirilerek Türk lirası fiilen konvertibl hâle gelmiştir. Bu süreç Türkiye ekonomisini dışa açık, ihracata dayalı ama aynı zamanda kısa vadeli sermaye girişlerine bağımlı, kırılgan bir yapıya taşımıştır.
2Temel kavramlar/olaylar
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
24 Ocak 1980 Kararları
Temel dönüşüm
İthal ikameci sanayileşmeden ihracata dayalı büyüme stratejisine geçiş kararlaştırılmıştır.
Dış ticaretin serbestleştirilmesi
İhracat teşvikleri
Vergi iadesi, düşük faizli ihracat kredisi ve destekleme primleri gibi araçlarla ihracat özendirilmiştir.
Finansal serbestleşme
İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB, 1986)
Sermaye piyasalarının kurumsallaşması yolunda önemli bir adım olarak faaliyete geçmiştir.
Dışa açılmanın getirdiği kırılganlık
- Sermaye hareketlerinin serbestleşmesiyle birlikte Türkiye ekonomisi, özellikle kamu açıklarının finansmanında kısa vadeli, faize duyarlı ve ani geri çekilebilen (sıcak para) sermaye girişlerine giderek daha bağımlı hâle gelmiştir.
- Bu yapı, 1990'ların ortasından itibaren yaşanan finansal krizlerin (1994 krizi gibi) zeminini hazırlayan önemli bir yapısal unsur olmuştur.
3Çözümlü örnekler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Türkiye'de ithal ikameci sanayileşme stratejisinden ihracata dayalı büyüme stratejisine geçişi ifade eden karar paketi aşağıdakilerden hangisidir?
1989 yılında yürürlüğe giren ve sermaye hareketlerinin tam olarak serbestleştirilmesini, Türk lirasının fiilen konvertibl hâle gelmesini sağlayan düzenleme aşağıdakilerden hangisidir?
Türkiye'de sermaye piyasalarının kurumsallaşması sürecinde 1986 yılında faaliyete geçen kurum aşağıdakilerden hangisidir?
1980 sonrası dışa açılma sürecinin Türkiye ekonomisinde yarattığı temel kırılganlık aşağıdakilerden hangisidir?
4Sık yapılan hatalar
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
5Sınavda nasıl soruluyor
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
6Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.