Ekonomi masası
Değişkenleri ve aralarındaki ilişkiyi grafiğe dökerek düşün.
6 bölüm · ~17 dk · 22 etkileşim
1Konu özeti
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
1950 yılında Demokrat Parti'nin (DP) iktidara gelmesiyle Türkiye ekonomisinde tarıma ve altyapıya dayalı, dışa görece açık bir büyüme dönemi başlamıştır. Kore Savaşı'nın (1950-1953) yarattığı elverişli dış talep, Marshall Yardımı çerçevesinde artan traktör ithalatı ve ekili alanların genişlemesiyle ilk yıllarda hızlı büyüme sağlanmış; ancak 1954 sonrasında kuraklık, dış ticaret açığı ve yüksek enflasyonla birlikte döviz darboğazı ortaya çıkmıştır. Bu sıkıntılar 4 Ağustos 1958 İstikrar Programı ile aşılmaya çalışılmış, 27 Mayıs 1960 darbesinin ardından ise Türkiye planlı kalkınma dönemine girmiştir. 1960'ta kurulan Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) öncülüğünde hazırlanan Beş Yıllık Kalkınma Planları çerçevesinde, yüksek gümrük duvarları, ithalat kotaları ve kambiyo denetimleriyle korunan ithal ikameci sanayileşme (İİS) stratejisi benimsenmiştir. Bu dönemde Kamu İktisadi Teşekkülleri (KİT'ler) sanayileşmenin öncüsü olmuş, ancak zamanla verimsizlik ve "görev zararı" sorunları büyümüştür. 1973 petrol krizi, 1974 sonrası ABD ambargosu ve işçi dövizlerindeki azalma gibi dış şoklar, 1970'lerin sonunda ödemeler dengesi krizine ve derin bir döviz darboğazına yol açarak İİS modelinin sürdürülemezliğini ortaya koymuştur.
2Temel kavramlar/olaylar
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
1950-1960: Demokrat Parti dönemi
Tarımda genişleme
Kore Savaşı'nın tarım ürünü fiyatlarını yükseltmesi, Marshall Yardımı kapsamında traktör ithalatının artması ve ekili alanların genişlemesiyle 1950-1953 arasında yüksek büyüme hızları yakalanmıştır.
Planlı kalkınma döneminin kurumsal çerçevesi
Devlet Planlama Teşkilatı (DPT, 1960)
27 Mayıs 1960 darbesi sonrasında kurulmuş, ekonomik planlama faaliyetlerini yürütmekle görevlendirilmiştir.
İthal ikameci sanayileşme stratejisi
Temel mantık
Daha önce ithal edilen (özellikle dayanıklı tüketim malları) ürünlerin yurt içinde üretilmesini teşvik ederek dışa bağımlılığı azaltmak ve sanayileşmeyi hızlandırmak amaçlanmıştır.
1970'lerdeki dış şoklar ve kriz süreci
10 Ağustos 1970 Kararları
İhracatı teşvik etmek amacıyla Türk lirası devalüe edilmiştir (1 ABD doları karşılığı yaklaşık 9 TL'den 15 TL'ye çıkarılmıştır).
3Çözümlü örnekler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
27 Mayıs 1960 darbesinin ardından kurulan ve ekonomik planlama faaliyetlerini yürütmekle görevlendirilen kurum aşağıdakilerden hangisidir?
Türkiye'de 1963-1983 döneminde uygulanan sanayileşme stratejisinin, yüksek gümrük duvarları ve ithalat kotalarıyla iç pazarı korumaya dayanan biçimine ne ad verilir?
Kamu İktisadi Teşekküllerinin ürettiği mal ve hizmetleri siyasi/sosyal amaçlarla maliyetinin altında fiyatlandırması sonucu ortaya çıkan zarara ne ad verilir?
Beş Yıllık Kalkınma Planları'nın bağlayıcılık niteliği açısından kamu kesimi ile özel kesim arasındaki temel fark aşağıdakilerden hangisidir?
4Sık yapılan hatalar
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
5Sınavda nasıl soruluyor
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
6Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.