Ekonomi masası
Değişkenleri ve aralarındaki ilişkiyi grafiğe dökerek düşün.
6 bölüm · ~13 dk · 15 etkileşim
1Konu özeti
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
1989'da sermaye hareketlerinin tam serbestleştirilmesinin (32 Sayılı Karar) ardından Türkiye ekonomisi, kamu açıklarının kısa vadeli ve faize duyarlı sermaye girişleriyle finanse edildiği kırılgan bir yapıya bürünmüştür. Bu kırılganlık, 1994 yılında derin bir finansal krize yol açmış; kamu açıklarının Merkez Bankası kaynaklarıyla finanse edilmesi ve buna bağlı güven kaybı sonucu sermaye hızla ülkeyi terk etmiş, Türk lirası büyük ölçüde değer kaybetmiştir. Kriz, 5 Nisan 1994 Kararları ile aşılmaya çalışılmıştır. Benzer bir kırılganlık, 1999 sonunda başlatılan döviz kuruna dayalı enflasyonla mücadele programının sürdürülemez hâle gelmesiyle Kasım 2000 ve Şubat 2001 krizlerine dönüşmüştür. 2001 krizi sonrasında Kemal Derviş öncülüğünde hazırlanan Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı (GEGP) çerçevesinde, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'na (TCMB) araç bağımsızlığı tanınmış, dalgalı kur rejimine geçilmiş, bankacılık sektörünü denetlemek üzere Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) güçlendirilmiş ve kamu bankalarının yeniden yapılandırılması sağlanmıştır. Bu yapısal reformlar, izleyen dönemde makroekonomik istikrarın temelini oluşturmuştur.
2Temel kavramlar/olaylar
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
1994 Krizi
Nedenleri
Kronik kamu açıklarının Merkez Bankası kaynaklarından (kısa vadeli avans) finanse edilmesi, iç borç stokunun hızla artması ve buna bağlı güven kaybı sonucunda kısa vadeli sermaye hızla ülkeyi terk etmiştir.
1999 sonu istikrar programı ve 2000-2001 krizleri
- Aralık 1999 - Döviz kuruna dayalı enflasyonla mücadele programı: IMF destekli bu program, döviz kurunun önceden açıklanan bir patikada (kur çıpası/sürünen kur bandı) tutulmasına dayanmıştır; amaç enflasyonist beklentileri kırmaktır.
- Kasım 2000 Krizi: Bankacılık sektöründeki yapısal sorunlar ve likidite sıkışıklığı nedeniyle finansal piyasalarda ciddi bir güven bunalımı yaşanmış, faiz oranları hızla yükselmiştir.
- Şubat 2001 Krizi: Siyasi gerginliğin tetiklediği güven kaybıyla döviz talebi patlak vermiş, döviz kuruna dayalı istikrar programı sürdürülemez hâle gelmiş ve dalgalı kur rejimine geçilmiştir. Türk lirası kısa sürede büyük ölçüde değer kaybetmiştir.
Güçlü Ekonomiye Geçiş Programı (GEGP) ve yapısal reformlar
Kemal Derviş'in görevlendirilmesi (2001)
Ekonomiden sorumlu devlet bakanı olarak atanan Kemal Derviş öncülüğünde kapsamlı bir yapısal reform programı hazırlanmıştır.
- Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun (2002): Kamu borçlanma sürecinde şeffaflık ve mali disiplin ilkelerini güçlendirmiştir.
- Enflasyon hedeflemesi rejimine geçiş: 2002-2005 döneminde örtük (implicit) enflasyon hedeflemesi uygulanmış, 2006'dan itibaren açık enflasyon hedeflemesi rejimine geçilmiştir.
- 1994 Özelleştirme Kanunu (4046 sayılı): Özelleştirme sürecinin hukuki çerçevesini oluşturmuş; kamu iktisadi teşekküllerinin özelleştirilmesi bu kanun temelinde hızlanmıştır.
3Çözümlü örnekler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
1994 krizinin ardından uygulamaya konulan ve KİT zamlarını, kamu harcamalarının kısılmasını ve mevduata tam devlet güvencesi getirilmesini içeren istikrar paketi aşağıdakilerden hangisidir?
Aralık 1999'da başlatılan ve döviz kurunun önceden açıklanan bir patikada tutulmasına dayanan istikrar programının Şubat 2001'de sürdürülemez hâle gelmesi sonucunda geçilen kur rejimi aşağıdakilerden hangisidir?
2001 sonrası hazırlanan yapısal reform programı çerçevesinde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'na tanınan ve para politikası araçlarını hükûmetten bağımsız biçimde belirleyebilmesini sağlayan yetkiye ne ad verilir?
Mali bünyesi zayıflayan bankaların devredildiği ve yeniden yapılandırıldığı kurum aşağıdakilerden hangisidir?
4Sık yapılan hatalar
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
5Sınavda nasıl soruluyor
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
6Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.