Ekonomi masası
Değişkenleri ve aralarındaki ilişkiyi grafiğe dökerek düşün.
6 bölüm · ~16 dk · 20 etkileşim
1Konu özeti
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
1923-1950 dönemi, Cumhuriyet'in kuruluşundan çok partili hayata geçişe kadar geçen süreçte Türkiye ekonomisinin iki farklı stratejiyle şekillendiği bir dönemdir. 1923-1929 arası, İzmir İktisat Kongresi'nde belirlenen ilkeler doğrultusunda özel teşebbüsçü (liberal) bir kalkınma anlayışı izlenmiştir. 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı'nın etkisiyle ve özel sermaye birikiminin yetersiz kalmasıyla birlikte 1930'lardan itibaren devletçilik politikasına geçilmiş; sanayi planları, kamu iktisadi teşebbüsleri (Sümerbank, Etibank) ve Merkez Bankası bu dönemde kurulmuştur. II. Dünya Savaşı yılları (1939-1945) olağanüstü önlemler (Milli Korunma Kanunu, Varlık Vergisi, Toprak Mahsulleri Vergisi) ile geçmiş; savaş sonrası 1946'da çok partili hayata geçişle birlikte ekonomide yeniden liberalleşme eğilimi ve dış dünyayla (Marshall Planı, OEEC) bütünleşme arayışı ortaya çıkmıştır.
2Temel kavramlar/olaylar
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
1923-1929: Liberal dönem
İzmir İktisat Kongresi (17 Şubat - 4 Mart 1923)
Lozan görüşmeleri sürerken toplanan, tüccar, sanayici, çiftçi ve işçi temsilcilerinin katıldığı kongrede Misak-ı İktisadi (Ekonomi Andı) ilkeleri kabul edilmiştir. Temel vurgu: özel teşebbüsün desteklenmesi, yerli üretimin ve yerli sermayenin teşviki, yabancı sermayeye ülke kanunlarına uyması şartıyla açık olunması ve tam bağımsız bir ulusal ekonomi hedefidir.
- Bu dönemde Lozan Antlaşması'nın 1929'a kadar gümrük tarifelerini sınırlayan hükmü nedeniyle korumacı bir dış ticaret politikası izlenememiş, tarım ağırlıklı ihracat yapısı sürmüştür.
1930-1938: Devletçilik dönemi
1929 Dünya Ekonomik Bunalımı
Tarım ürünleri fiyatlarının çökmesi, dış ticaret hadlerinin bozulması ve dış finansman imkânlarının daralması, dünya genelinde korumacı ve devlet öncülüğünde sanayileşme politikalarını öne çıkarmıştır. Türkiye'de de bu yıllarda kambiyo denetimi getirilmiş (1930), ithalat kotalarla sınırlandırılmıştır.
1939-1945: Savaş ekonomisi
Milli Korunma Kanunu (1940)
Hükümete, savaş koşullarında fiyat, üretim, dağıtım ve iş gücü üzerinde geniş denetim ve müdahale yetkisi veren olağanüstü bir kanundur.
- Savaş yıllarında karaborsacılık, stokçuluk ve fiyat artışları (enflasyon) önemli sorunlar olmuş; karne uygulamalarına gidilmiştir.
1946-1950: Çok partili hayata geçiş ve liberalleşme eğilimi
- 1946'da çok partili siyasi hayata geçilmesiyle birlikte ekonomi politikasında da devletçilikten uzaklaşma ve dışa açılma eğilimi güçlenmiştir.
- Marshall Planı (1947): ABD'nin Avrupa'nın savaş sonrası yeniden inşası için sağladığı yardım programıdır; Türkiye de bu yardımdan (özellikle tarımda makineleşme -traktör sayısında artış- ve altyapı alanında) yararlanmıştır.
- OEEC (Avrupa Ekonomik İşbirliği Örgütü) üyeliği (1948): Türkiye, Marshall Planı'nın kurumsal çerçevesi olan bu örgüte üye olarak Batı ekonomileriyle bütünleşme sürecine girmiştir.
- Bu liberalleşme eğilimi, 1950'de iktidara gelen Demokrat Parti döneminde daha belirgin bir politika hâline gelecektir.
3Çözümlü örnekler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
17 Şubat - 4 Mart 1923 tarihleri arasında toplanan ve "özel teşebbüsün desteklenmesi, yerli sermaye ve üretimin teşviki" ilkelerini benimseyen kongre aşağıdakilerden hangisidir?
Türkiye'de devletçilik ilkesinin anayasal bir ilke hâline geldiği yıl aşağıdakilerden hangisidir?
1933 yılında kabul edilen ve tekstil, kâğıt, seramik gibi sektörlerde devlet fabrikalarının kurulmasını öngören plan aşağıdakilerden hangisidir?
II. Dünya Savaşı yıllarında uygulamada gayrimüslim vatandaşlara orantısız yüksek oranlarda tarh edilerek ayrımcı bir uygulama olarak eleştirilen, servet üzerinden bir defaya mahsus alınan vergi aşağıdakilerden hangisidir?
4Sık yapılan hatalar
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
5Sınavda nasıl soruluyor
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
6Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.