KPSS A Uluslararası İlişkiler Dış Politika Analizi konu anlatımı

Dış politika analizi (Foreign Policy Analysis - FPA), sistemik teorilerin (neorealizm gibi) devleti "kara kutu" olarak ele almasının aksine, dış politika kararlarının devlet içinde nasıl alındığını inceler: bireysel karar alıcıların psikolojisi, küçük grup dinamikleri, bürokratik/örgütsel süreçler ve iç toplumsal-siyasal faktörler bu düzeyde analiz edilir. Alanın kurucularından Richard Snyder'ın "karar alma yaklaşımı" ve Graham Allison'ın Küba Füze Krizi'ni üç farklı modelle açıkladığı "Essence of Decision" (1971) çalışması, FPA'nın temel referanslarıdır. KPSS A Grubu sınavında bu konu; Allison'ın üç modeli (Rasyonel Aktör, Örgütsel Süreç, Bürokratik Politika), groupthink, sınırlı rasyonellik ve Putnam'ın iki düzeyli oyun modeli üzerinden sıkça sorulur.

Karar alma yaklaşımı ve Allison'ın üç modeli

Richard Snyder, dış politika analizinin öncülerinden kabul edilir ve "karar alma yaklaşımı"nı (decision-making approach) geliştirmiştir. Graham Allison, "Essence of Decision" (1971) adlı eserinde 1962 Küba Füze Krizi'ni üç farklı modelle açıklar:

Allison'ın tezine göre aynı dış politika kararı, bu üç modelle birbirini tamamlayıcı biçimde açıklanabilir.

Rosenau: bağlantı politikaları ve analiz düzeyleri

James Rosenau'nun bağlantı politikaları (linkage politics) kavramı, bir devletin iç siyasi/toplumsal süreçleri ile dış politikası arasındaki karşılıklı etkileşim ve geçirgenliği ifade eder. Rosenau, dış politikayı etkileyen değişkenleri beş analiz düzeyinde sınıflandırır: sistemik düzey (uluslararası sistemin yapısı ve güç dağılımı), toplumsal düzey (iç toplumsal yapı), hükümetsel düzey (bürokratik kurumlar), rol düzeyi (liderin/devletin oynadığı rol) ve bireysel düzey (liderin kişisel psikolojisi).

Bilişsel ve psikolojik faktörler

Herbert Simon'ın sınırlı rasyonellik (bounded rationality) kavramı, karar alıcıların zaman, bilgi ve bilişsel kapasite kısıtları nedeniyle tüm alternatifleri tam olarak değerlendirip mutlak en iyi (optimal) seçeneği bulamayacağını, bunun yerine "yeterince iyi" (satisficing) bir seçenekle yetineceğini öngörür.

Irving Janis'in grup düşünüşü (groupthink) kavramı, uyum ve fikir birliği baskısının çok yüksek olduğu küçük karar alma gruplarında, üyelerin eleştirel değerlendirmeyi bastırarak gerçekçi olmayan/hatalı kararlara ortaklaşa varmasını ifade eder; bu süreçte alternatif seçenekler ve riskler yeterince değerlendirilmeden erken bir fikir birliğine varılır.

Robert Jervis'in "algı ve yanlış algı" (perception and misperception) çalışmaları, karar alıcıların diğer devletlerin niyet ve eylemlerini kendi ön kabulleri ve bilişsel önyargıları üzerinden (bazen gerçeklikten sapan biçimde) yorumladığını vurgular; bu, güvenlik ikilemiyle iç içe geçen bir bilişsel yanılgı biçimidir.

Alexander George'un operasyonel kod (operational code) analizi, bir siyasi liderin dünya siyasetine, çatışmaya ve stratejiye dair temel felsefi ve araçsal inançlarının (bilişsel haritasının) dış politika kararlarını nasıl şekillendirdiğini inceler.

İki düzeyli oyun

Robert Putnam'ın iki düzeyli oyun (two-level games) modeli, devlet liderlerinin hem uluslararası masada diğer devletlerle hem de iç düzeyde kendi toplumu/parlamentosuyla eş zamanlı olarak pazarlık yürüttüğünü savunur. Bir anlaşmanın kabul edilebilmesi için hem uluslararası düzeyde hem de iç düzeyde (parlamento, kamuoyu, çıkar grupları tarafından) onaylanabilecek koşullar kümesi içinde, yani win-set (kazanç kümesi) içinde kalması gerekir.