KPSS A Uluslararası İlişkiler Konstrüktivizm konu anlatımı

Konstrüktivizm (sosyal inşacılık), uluslararası ilişkilerde devletlerin çıkar ve kimliklerinin realizm ve liberalizmin varsaydığı gibi sabit/verili olmadığını; bunların devletler arası etkileşim, paylaşılan fikirler ve normlar aracılığıyla toplumsal olarak inşa edildiğini savunur. Disiplindeki en tanınmış temsilcisi Alexander Wendt'tir; Wendt'in "Anarchy is what states make of it" (1992) makalesi ve "Social Theory of International Politics" (1999) kitabı, konstrüktivizmin temel referanslarıdır. KPSS A Grubu sınavında bu konu; Wendt'in üç "anarşi kültürü", norm yaşam döngüsü (Finnemore & Sikkink) ve konstrüktivizmin rasyonalist teorilere yönelttiği eleştiriler üzerinden sıkça sorulur.

Wendt ve "anarşi devletlerin ne yaptığına bağlıdır"

Alexander Wendt, ünlü 1992 makalesinde neorealizmin aksine anarşinin kendi başına devletler arası ilişkilerin doğasını (düşmanca, rakipçe ya da dostça olmasını) belirlemediğini savunur. Belirleyici olan, devletler arasında zaman içinde etkileşim yoluyla inşa edilen paylaşılan anlamlar, kimlikler ve normlardır — yani anarşinin "kültürü".

Üç anarşi kültürü

Wendt, "Social Theory of International Politics" eserinde üç ideal-tip anarşi kültürü tanımlar:

Terim ve öncüller

Konstrüktivizm terimini uluslararası ilişkiler literatürüne ilk kazandıran düşünür Nicholas Onuf'tur; kavramı en yaygın hâle getiren ve teorik çerçeveyi sistemleştiren ise Wendt'tir. Peter Katzenstein'ın çalışmaları, devletlerin güvenlik politikalarının yalnızca maddi tehditlerle değil, ulusal kültür, kimlik ve normlarla da şekillendiğini göstererek konstrüktivist güvenlik çalışmalarına katkı yapmıştır.

Norm yaşam döngüsü

Martha Finnemore ve Kathryn Sikkink'in geliştirdiği norm yaşam döngüsü (norm life cycle) modeli, bir uluslararası normun üç aşamadan geçtiğini öne sürer:

1. Norm ortaya çıkışı: "Norm girişimcileri" (norm entrepreneurs) belirli bir davranış standardını savunmaya başlar.
2. Norm basamağı/yayılması (norm cascade): Norm, belirli bir eşik sayıda etkili aktör tarafından benimsendikten sonra sosyalleşme, taklit ve meşruiyet baskısı yoluyla hızla diğer devletlere yayılır.
3. İçselleştirme (internalization): Norm, sorgulanmaz/verili bir standart hâline gelir.

Ajan-yapı sorunu

Konstrüktivizm, "ajan-yapı sorunu"na (agent-structure problem) ilişkin olarak aktörler (devletler, bireyler) ile toplumsal yapıların (normlar, kurallar) birbirini karşılıklı olarak şekillendirdiğini savunur: yapılar aktörlerin kimliğini inşa ederken, aktörlerin eylemleri de yapıları yeniden üretir veya dönüştürür.

Ontolojik konum

Wendt'in konstrüktivizmi, "bilimsel gerçekçilik (scientific realism)" çizgisinde, dış dünyanın ve nedensel açıklamaların var olabileceğini kabul eden "ılımlı/ince" bir konstrüktivizmdir; bu, söylemin dışında nesnel bir gerçekliğe ulaşmanın mümkünlüğünü daha radikal biçimde sorgulayan post-yapısalcı yaklaşımlardan ayrılan noktadır. Ayrıca Wendt maddi gücün önemini tamamen reddetmez; maddi gücün anlamının toplumsal olarak inşa edilen fikir ve normlarla belirlendiğini savunur (örneğin İngiltere'nin nükleer silahlarının ABD için, Kuzey Kore'nin nükleer silahlarından farklı bir anlam taşıması gibi).