LGS Anlatım Bozuklukları konu anlatımı

Anlatım bozukluğu, bir cümlenin anlatmak istediği düşünceyi tam, doğru ve çelişkisiz biçimde veremeyişidir. LGS Türkçe testinde bu konu, "Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır?" ya da tam tersi "bozukluk yoktur" biçiminde sıkça sorulur. Anlatım bozuklukları iki grupta incelenir: anlam bozuklukları (cümlenin mantığıyla, anlamıyla ilgili sorunlar) ve yapı (biçim) bozuklukları (cümlenin dil bilgisi kurallarına aykırı kurulmasından kaynaklanan sorunlar).

• Anlam bozuklukları:
  • Gereksiz sözcük kullanımı: Aynı anlama gelen iki sözcüğün bir arada kullanılması. "Yalnızca sadece bu kitabı okudum." cümlesinde "yalnızca" ve "sadece" aynı anlama gelir, biri fazladır.
  • Çelişki: Cümledeki iki ifade birbiriyle çelişir. "Bu proje neredeyse tamamen bitti, birkaç ay sonra teslim edeceğiz." cümlesinde "neredeyse tamamen bitti" ile "birkaç ay sonra" ifadeleri çelişir.
  • Mantık (neden-sonuç) hatası: Cümledeki sebep-sonuç ilişkisi doğru kurulmamıştır. "Çok çalıştığı için sınavı kaybetti." cümlesinde çok çalışmak, sınavı kaybetmenin sebebi olamaz.
  • Sözcüğün yanlış anlamda kullanılması: Bir sözcük, anlamına uygun olmayan bir bağlamda kullanılır. "Bu haberi duyunca çok mutlu oldum, gözlerim doldu." cümlesi genelde üzüntü bildiren bir yapı olduğu için "mutlu oldum" ile çelişebilir (bağlama göre değerlendirilmelidir).
  • Gereksiz yer/zaman/sayı belirteci: "Saat tam 5 sularında geldi." cümlesinde "tam" ile "sularında" çelişir; biri kesinlik, diğeri belirsizlik bildirir.
• Yapı (biçim) bozuklukları:
  • Özne-yüklem uyumsuzluğu: Özne ile yüklem, kişi ya da sayı bakımından uyuşmalıdır. "Öğrenciler sınava hazırlandı, ben de gittim." cümlesinde özne "öğrenciler" iken "ben de gittim" farklı bir özneye geçmiştir, bu bir uyumsuzluk değil ayrı bir cümle örneğidir; asıl tipik hata cansız/çoğul özne + yüklem uyumudur: "Kitaplar rafa kaldırıldılar." yerine "Kitaplar rafa kaldırıldı." doğrudur (cansız çoğul özne, yüklemi tekil alır).
  • Ek eksikliği / tamlama hatası: Bir tamlamada ya da ekleme gereken yerde ek unutulmuştur. "Kitap ve defterin kapağı yırtılmış." cümlesinde "kitap" sözcüğüne de iyelik eki gerekir: "Kitabın ve defterin kapağı yırtılmış."
  • Gereksiz ek kullanımı: Cümleye anlam katmayan, fazladan bir ek eklenmiştir.
  • Ortak yüklem hatası: Farklı çatıdaki (etken/edilgen, geçişli/geçişsiz) iki fiil aynı tümleci ya da yüklemi paylaşamaz. "Ders çalışmayı ve kitap okumayı seviyorum ama sevmiyorum da bazen." (yanlış örnek); tipik hata: "Bu proje herkes tarafından beğenildi ve alkışladı." cümlesinde "beğenildi" edilgen, "alkışladı" etken çatılıdır; bu iki farklı çatı aynı özneyi paylaşamaz, doğrusu "beğenildi ve alkışlandı" ya da "beğendi ve alkışladı" olmalıdır.
  • Bağlaç/edat yanlışlığı: "İle, gibi, kadar, göre, için" gibi edatların yanlış ya da eksik kullanılması. "Sınıfta kalanlar ve kalmayanlar farklı gruplara ayrıldı, çalışkan öğrenciler ise ödüllendirildi." gibi cümlelerde bağlaçların mantıklı sırayla kullanılıp kullanılmadığına bakılır.
  • Tamlama eksikliği: İsim tamlamalarında iyelik ya da tamlama eki unutulur: "Okul bahçe temizlendi." yerine "Okulun bahçesi temizlendi." doğrudur.