Dil atölyesi
Kuralı örnek cümlede yakala, sonra kendi cümlende kullan.
6 bölüm · ~10 dk · 11 etkileşim
1Konu özeti
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Metinler, yazarın amacına ve anlatım biçimine göre farklı türlerde yazılır. LGS Türkçe testinde bir metin parçası verilip "Bu metin, metin türlerinden hangisine örnektir?" ya da "Bu metnin ağırlıklı anlatım biçimi nedir?" biçiminde sorular sorulur. LGS'de en sık karşılaşılan dört metin türü; bilgilendirici (açıklayıcı) metin, öyküleyici metin, betimleyici metin ve coşku ve heyecana bağlı (lirik) metindir.
2Temel kavramlar
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Bilgilendirici (açıklayıcı) metin
Okuyucuya bir konuda bilgi vermek, öğretmek amacıyla yazılır. Dil nesneldir, kişisel yorum ve duygudan çok kanıtlanabilir bilgiler, tanımlar, sayısal veriler yer alır. Üçüncü tekil kişi ağırlıklı, açık ve anlaşılır bir anlatım kullanılır. Örnek konular: bir hayvanın özellikleri, bir olayın nasıl gerçekleştiği, bir buluşun tarihi. Genellikle ansiklopedi maddeleri, ders kitapları, bilgilendirici köşe yazıları bu türdendir.
- Metin türlerini ayırt etme ipuçları:
- Metinde bilgi, tanım, sayısal veri varsa ve dil nesnelse → bilgilendirici.
- Metinde olay örgüsü, kahramanlar, zaman akışı varsa → öyküleyici.
- Metinde duyulara seslenen ayrıntılar, sıfatlar, bir "görüntü" varsa ve olay akışı yoksa → betimleyici.
- Metinde yoğun duygu, öznel anlatım, "ben" merkezli bir coşku varsa → coşku ve heyecana bağlı.
- Bazı metinlerde birden fazla özellik bir arada bulunabilir (örneğin bir öyküde betimleme de yapılabilir); bu durumda metnin ağırlıklı özelliğine bakılır.
3Çözümlü örnekler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
"Baykuşlar, geceleri avlanan yırtıcı kuşlardır. Başlarını 270 dereceye kadar çevirebilirler. Sessiz uçuşları sayesinde avlarına fark ettirmeden yaklaşırlar." Bu metin hangi türe örnektir?
"Bir sabah, köyün en yaşlı adamı kapısını çaldı. İçeri girdi, hiçbir şey söylemeden ocağın başına oturdu. Biz de meraktan ne olduğunu sorduk; o da bize uzun bir hikâye anlatmaya başladı." Bu metin hangi türe örnektir?
"Köyün girişindeki yaşlı çınarın gövdesi, üç kişinin kol kola girse ancak sarabileceği kadar kalındı. Dalları kerpiç evlerin damlarına doğru uzanıyor, yaprakları öğle güneşinde parıldıyordu." Bu metin hangi türe örnektir?
"Ne zaman deniz kokusu alsam, çocukluğumun geçtiği o küçük sahil kasabasını hatırlarım; yüreğimde tarifsiz bir özlem büyür, gözlerim dolar." Bu metin hangi türe örnektir?
4Sık yapılan hatalar
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 2 bölüm kaldı.
5Sınavda nasıl soruluyor
Arada küçük sorular var, atlamadan çöz.
6Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.