LGS Cümlenin Ögeleri konu anlatımı

Cümlenin ögeleri, bir cümleyi oluşturan sözcük ve söz gruplarının cümle içindeki görevlerini inceler. Her cümlede bir yüklem ve genellikle bir özne bulunur; bunlara temel ögeler denir. Yüklemin anlamını tamamlayan nesne, dolaylı tümleç, zarf tümleci ve edat tümleci ise yardımcı ögelerdir.

LGS Türkçe testinde bu konudan hem doğrudan öge bulma soruları hem de bir sözcüğün/söz öbeğinin hangi öge olduğunu belirleme soruları gelir. Doğru çözüm için yükleme doğru soruları sormak ve hâl eklerini tanımak gerekir.

• Yüklem: Cümlede iş, oluş, hareket ya da durumu bildiren, çekimli fiil ya da isim soylu sözcüklerle kurulan temel ögedir. Türkçe cümlelerde genellikle sonda bulunur (kurallı cümle); sonda değilse cümle devriktir.
• Özne: Yüklemde bildirilen işi yapan ya da oluşu yaşayan varlıktır. "Kim, ne?" sorularıyla bulunur.
  • Gerçek özne: İşi bizzat yapan özne. "Ustalar kapıyı boyadı." (ustalar = gerçek özne)
  • Sözde özne: Yüklem edilgen çatılı olduğunda, işi kimin yaptığı belirsizdir; işten etkilenen öge dilbilgisel olarak özne konumunda görünür ama işi kendisi yapmamıştır. "Kapı boyandı." (kapı = sözde özne)
• Nesne: Yüklemin bildirdiği işten etkilenen ögedir.
  • Belirtili nesne: -i belirtme hâli eki alır, "neyi, kimi?" sorularına cevap verir. "Kitabı okudu." (kitabı)
  • Belirtisiz nesne: Hâl eki almaz, yalın hâldedir, "ne?" sorusuna cevap verir ve genellikle yükleme yakın konumlanır. "Kitap okudu." (kitap)