Konu anlatımı
Oku, dene, pekiştir.
4 bölüm · ~9 dk · 9 etkileşim
Kaza yerine ulaştığında hemen yaralıya koşmak yerine belli bir sırayı izlersin. Bu sıra, hem senin güvenliğini hem de en ağır yaralıya zamanında ulaşmanı sağlar:
Olay yerinin değerlendirilmesi → birincil değerlendirme → ikincil değerlendirme
1Olay yerinin değerlendirilmesi
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
İlk iş, olay yerinin güvenli olup olmadığını kontrol etmektir. Güvenlik sağlanmadan yaralıya yaklaşılmaz. Bu aşamada şunlara bakarsın:
- Olay yerindeki tehlikeler (trafik akışı, yangın, yakıt sızıntısı, elektrik)
- Yaralı sayısı ve olayın nasıl olduğu
Elektrik akımına kapılmış ve hâlâ kabloyla temas hâlinde yatan birine çıplak elle dokunmazsın; önce akımı kesersin ya da kuru ve yalıtkan bir cisimle kabloyu uzaklaştırırsın.
Birden fazla yaralı varsa yaralıların durumlarına göre müdahale önceliğinin belirlenmesine triyaj denir. Bağıran yaralı en azından nefes alıyor ve bilinci açıktır; hareketsiz ve sessiz yatan yaralı önce değerlendirilir.
Kaza yerinde üç yaralı vardır: Biri bağırarak yardım istiyor, biri kolundaki sıyrıktan yakınıyor, üçüncüsü ise hareketsiz ve sessiz yatıyor.
İlk yardımcı önce hangi yaralıyı değerlendirmelidir?
2Birincil değerlendirme: bilinç, hava yolu, solunum
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Birincil değerlendirmenin amacı hayatı tehdit eden durumları hızla belirlemektir. İlk yapılan uygulama bilinç kontrolüdür.
Ağızda yabancı cisim görülüyor ve kolayca alınabiliyorsa parmakla dikkatlice çıkarılır; görülmeyen cisim için ağza körlemesine girilmez.
Değerlendirmenin sonucuna göre ne yapacağın bellidir:
| Bulgu | Yapılacak uygulama |
|---|---|
| Bilinç kapalı, normal solunum yok | 112'ye haber verilir, temel yaşam desteğine (kalp masajı ve suni solunum) başlanır |
| Seyrek, hıçkırığa benzer, hırıltılı soluk (iç çekme) | Normal solunum kabul edilmez; temel yaşam desteğine başlanır |
| Bilinç kapalı, solunum var, omurga yaralanması şüphesi yok | Derin koma (iyileşme) pozisyonu verilir, solunum düzenli aralıklarla kontrol edilir |
| Boyunda şiddetli ağrı, omurga yaralanması şüphesi | Baş–boyun–gövde ekseni korunur, yaralı hareket ettirilmeden sağlık ekibi beklenir |
3Dolaşım ve diğer bulgular
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 1 bölüm kaldı.
Nabız: Bilinci kapalı yetişkinde nabız öncelikle boyundaki şah damarından, bebeklerde genellikle kol atardamarından kontrol edilir.
Deri rengi, ısısı ve nemliliği dolaşım ve oksijenlenme hakkında bilgi verir. Dudakların ve tırnak diplerinin morarması dokulara yeterli oksijen gitmediğini gösterir. Derinin soğuk, soluk ve nemli, nabzın hızlı ve zayıf olması şoku düşündürür.
Göz bebekleri: Normalde ışık tutulunca göz bebeği küçülür. Işığa hiç tepki vermemesi beyin işlevlerinde ciddi bir bozukluğa işaret edebilir.
Soldan birini, sonra sağdan eşini seç.
4İkincil değerlendirme
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.
Hayatı tehdit eden durumlar kontrol altına alındıktan sonra yapılır. Bu aşamada baştan ayağa ayrıntılı muayene yapılır ve öykü alınır. Muayene baştan başlar. Bilinci açık yaralıdan olayla ilgili bilgiyi yaralıya ve olayı görenlere sorarak edinirsin.
Değerlendirme boyunca yaralıyı gereksiz yere hareket ettirmezsin. Elde ettiğin bulguları not eder ve sağlık ekibine bildirirsin.
Bilinci kapalı bir yaralıda göğüs hareketleri çok seyrek ve yer yer hıçkırığa benzer biçimde soluk alıp verdiği görülüyor.
Bu solunum için hangisi doğrudur?
Değerlendirmede doğru sıra olay yeri – birincil – ikincil değerlendirmedir.
İkincil değerlendirme, bilinç kontrolünden önce yapılır.
Derin koma pozisyonundaki yaralının solunumu sağlık ekibi gelene kadar düzenli aralıklarla kontrol edilir.