KPSS A Çalışma Ekonomisi Çalışma Süreleri ve İzinler konu anlatımı

4857 sayılı İş Kanunu, işçinin sağlığını ve dinlenme hakkını korumak amacıyla çalışma sürelerine ve dinlenme haklarına ilişkin ayrıntılı düzenlemeler içerir. Bu başlık altında; haftalık normal çalışma süresi, fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma, gece çalışması, ara dinlenmesi, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışma ile yıllık ücretli izin konuları incelenir. Bu düzenlemelerin büyük bölümü nispi emredici niteliktedir; sözleşmeyle işçi lehine iyileştirme yapılabilir.

Örnek 1: Bir işçi, haftalık 45 saatlik normal çalışma süresinin üzerinde, o hafta toplam 50 saat çalışmıştır. Sözleşmede haftalık çalışma süresi 45 saat olarak belirlenmiştir. Fazladan çalışılan 5 saatlik ücret nasıl hesaplanır? Çözüm: Haftalık 45 saati aşan çalışma fazla çalışmadır (m. 41). Bu 5 saatlik çalışma için normal saatlik ücretin %50 zamlı hâli ödenir; işçinin onayıyla ücret yerine serbest zaman da kullandırılabilir.

Örnek 2: Sözleşmede haftalık çalışma süresi 35 saat olarak kararlaştırılmış bir işçi, bir hafta 42 saat çalışmıştır. Bu 7 saatlik fazladan çalışmanın ücreti nasıl belirlenir? Çözüm: Sözleşmeyle kararlaştırılan haftalık süre (35 saat) 45 saatin altında olduğundan, 45 saati aşmayan bu fazladan çalışma fazla sürelerle çalışma sayılır; ücreti normal saatlik ücretin %25 zamlı hâli üzerinden ödenir.

Örnek 3: Bir işçi bir günde kesintisiz 9 saat çalışmıştır. Bu işçiye günlük en az kaç dakika ara dinlenmesi verilmelidir? Çözüm: Günlük çalışma süresi 7,5 saatten fazla olduğundan, işçiye en az 1 saat ara dinlenmesi verilmelidir (m. 68). Ara dinlenmesi çalışma süresinden sayılmaz.

Örnek 4: İşyerinde 3 yıldır çalışan 30 yaşındaki bir işçi ile 16 yıldır çalışan 55 yaşındaki bir işçinin yıllık ücretli izin süreleri sorulmaktadır. Bu işçilerin yıllık izin süreleri kaç gündür? Çözüm: 3 yıllık kıdemi olan işçi 1-5 yıl aralığında olduğundan 14 gün izin hakkına sahiptir. 16 yıllık kıdemi olan işçi 15 yıl ve üzeri grubunda olduğundan 26 gün izin hakkına sahiptir (ayrıca 50 yaşın üzerinde olduğundan izni zaten 20 günden az olamayacaktır, ancak kıdemi gereği 26 gün uygulanır).