KPSS A Çalışma Ekonomisi İş Sağlığı ve Güvenliği konu anlatımı

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (2012), işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması ve mevcut sağlık-güvenlik şartlarının iyileştirilmesi amacıyla işveren ve çalışanların görev, yetki, sorumluluk, hak ve yükümlülüklerini düzenler. Kanun, kamu ve özel sektöre ait bütün işyerlerine ve çırak-stajyerler dâhil tüm çalışanlara, faaliyet konusuna bakılmaksızın uygulanır; bazı özel istisnalar (TSK, MİT, afet-acil durum birimleri, ev hizmetleri gibi) ayrıca düzenlenmiştir. Bu konu; risk değerlendirmesi, işverenin ve çalışanın yükümlülükleri, işyeri tehlike sınıfları, işyeri hekimi-iş güvenliği uzmanı görevlendirilmesi, iş sağlığı ve güvenliği kurulu ile çalışanın çalışmaktan kaçınma hakkı başlıklarını kapsar.

Örnek 1: 60 çalışanı bulunan ve altı aydan uzun süredir faaliyet gösteren bir fabrika işletmesinde, işveren iş sağlığı ve güvenliği kurulu oluşturmamıştır. Bu durum kanuna uygun mudur? Çözüm: 50 ve daha fazla çalışanın bulunduğu ve altı aydan fazla sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurulu oluşturulması zorunludur. 60 çalışanlı bu fabrika bu şartları taşıdığından, kurul oluşturulmaması kanuna aykırıdır.

Örnek 2: Bir çalışan, işyerinde kullandığı bir makinenin güvenlik tertibatının bozuk olduğunu ve bu durumun ciddi bir kaza riski oluşturduğunu fark etmiş; durumu işverene bildirmiş, ancak işveren herhangi bir tedbir almamıştır. Bu çalışan ne yapabilir? Çözüm: Çalışan, ciddi ve yakın tehlikeyle karşı karşıya olduğundan iş sağlığı ve güvenliği kuruluna (yoksa işverene) başvurarak durumun tespitini talep edebilir; karar verilinceye kadar çalışmaktan kaçınabilir ve bu süreçte hakları kısıtlanamaz, ücreti kesilemez. Tedbir hiç alınmazsa çalışan, iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir.

Örnek 3: Bir işyerinde meydana gelen iş kazası, işveren tarafından kazadan 5 gün sonra Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilmiştir. Bu bildirim süresi kanuna uygun mudur? Çözüm: 6331 sayılı Kanun'a göre işveren, iş kazasını kazadan sonraki 3 iş günü içinde SGK'ya bildirmekle yükümlüdür. 5 gün sonra yapılan bildirim bu süreyi aştığından kanuna aykırıdır ve idari yaptırıma tabi olabilir.

Örnek 4: Bir işveren, işyerinde tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerin risklere dönüşme ihtimalinin analiz edilmesi ve gerekli kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması sürecini hiç yürütmemiştir. İşverenin bu konudaki eksikliği hangi temel yükümlülüğe aykırılık oluşturur? Çözüm: Tanımlanan süreç, kanunda öngörülen risk değerlendirmesi sürecidir. İşverenin bu değerlendirmeyi yapmaması veya yaptırmaması, 6331 sayılı Kanun'un işverene yüklediği temel ve öncelikli yükümlülüklerden birine aykırılık oluşturur.