KPSS A Çalışma Ekonomisi İş Sözleşmesinin Sona Ermesi ve İş Güvencesi konu anlatımı

İş sözleşmesi; sürenin sona ermesi, tarafların anlaşması, ölüm, bildirimli (süreli) fesih veya haklı nedenle derhal fesih yollarıyla sona erebilir. 4857 sayılı Kanun, belirli şartları taşıyan işçileri iş güvencesi hükümleriyle (m. 18-21) korur: işveren, geçerli bir sebep olmadıkça iş sözleşmesini feshedemez. İşçi, feshin geçersizliğini iddia ediyorsa önce arabulucuya başvurmak zorundadır; anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde işe iade davası açılır. Bu konu; fesih türleri, iş güvencesinin kapsamı ve şartları, geçerli/haklı neden ayrımı ile işe iade sürecinin usul ve sonuçlarını kapsar.

Örnek 1: 40 işçi çalıştırılan bir işyerinde, 8 aylık kıdemi bulunan ve işveren vekili olmayan bir işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesi, işveren tarafından herhangi bir sebep gösterilmeden feshedilmiştir. Bu işçi iş güvencesi hükümlerinden yararlanabilir mi? Çözüm: İşyerinde 30'dan fazla işçi çalıştırılması, işçinin 6 aydan fazla kıdeminin bulunması, belirsiz süreli sözleşmeyle çalışması ve işveren vekili olmaması nedeniyle işçi iş güvencesi kapsamındadır. Geçerli bir sebep gösterilmeden yapılan bu fesih, işçiye işe iade davası açma hakkı tanır.

Örnek 2: Bir işçi, işverenin kendisine yönelik cinsel tacizde bulunması üzerine iş sözleşmesini derhal ve bildirim süresi beklemeden feshetmiştir. Bu fesih hangi türdür ve işçinin tazminat hakları ne olur? Çözüm: İşverenin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı bu davranışı, işçiye m. 24 uyarınca haklı nedenle derhal fesih hakkı tanır. İşçi, kıdem tazminatına hak kazanır; ihbar tazminatı talep edemez çünkü fesih kendisi tarafından yapılmıştır ve bildirim süresi beklenmesi gerekmez.

Örnek 3: İşe iade davasını kazanan bir işçi, kararın kesinleşip kendisine tebliğinden itibaren 10 iş günü içinde işverene işe başlamak için başvurmuş; işveren ise işçiyi süresi içinde işe başlatmamıştır. Bu durumda işçinin hakları nelerdir? Çözüm: İşveren, işçiyi 1 ay içinde işe başlatmakla yükümlüdür; başlatmazsa işçiye en az 4, en çok 8 aylık ücreti tutarında işe başlatmama tazminatı ödenir. Ayrıca işçiye, kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için en çok 4 aya kadar ücret ve diğer hakları (boşta geçen süre ücreti) ödenir.

Örnek 4: Bir işçi, işverenin geçerli sebep göstermeden yaptığı feshe karşı, fesih bildiriminin tebliğinden 40 gün sonra doğrudan iş mahkemesinde dava açmıştır; herhangi bir arabulucuya başvurmamıştır. Bu dava usul yönünden nasıl sonuçlanır? Çözüm: İşe iade davalarında arabuluculuğa başvuru dava şartıdır; işçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurmak zorundadır. Bu süre geçtikten sonra doğrudan açılan dava, dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilir.