KPSS A Kamu Yönetimi Çağdaş Yönetim Yaklaşımları konu anlatımı

1980'li yıllardan itibaren kamu yönetiminde yaşanan mali kriz, bürokratik hantallık eleştirileri ve özel sektör yönetim tekniklerinin kamuya aktarılması arayışı, Yeni Kamu İşletmeciliği (New Public Management) hareketini doğurmuştur. Bu hareketin öncüleri arasında David Osborne ve Ted Gaebler'in "Devletin Yeniden İcadı (Reinventing Government)" adlı eseri ile Christopher Hood'un kavramsallaştırmaları sayılır. Yeni kamu işletmeciliği; kamu hizmetlerinde piyasa mekanizmalarının, rekabetin, performans ölçümünün, müşteri (vatandaş) odaklılığın ve yönetsel özerkliğin artırılmasını savunur. Bu dönemde kamu sektörüne uyarlanan başlıca teknikler Toplam Kalite Yönetimi (TKY), değişim mühendisliği, öğrenen örgüt ve kıyaslama (benchmarking)'dir. 1990'lardan itibaren ise kamu yönetimi tartışmalarına, devletin tek başına değil; kamu, özel sektör ve sivil toplum kuruluşlarının birlikte, çok aktörlü ve katılımcı biçimde karar aldığı yönetişim (governance) kavramı egemen olmuştur. KPSS A Grubu'nda bu konu; kavramların tanımları, öncü isimlerle eşleştirmeler ve yönetişimin klasik "yönetim (government)" anlayışından farkının sorgulanması şeklinde işlenir.

1. Yeni Kamu İşletmeciliği (New Public Management)

Osborne ve Gaebler'in "girişimci devlet" anlayışına göre kamu yönetimi; kürek çekmek (doğrudan hizmet üretmek) yerine dümen tutmalı (yönlendirmeli, denetlemeli), rekabeti teşvik etmeli, sonuçlara (girdiye değil çıktı ve etkiye) odaklanmalı, vatandaşı müşteri olarak görmeli, kazandığı geliri harcamalı, önleyici yönetim yapmalı, merkeziyetçilikten katılımcı ve takım çalışmasına dayalı yönetime geçmeli ve piyasa mekanizmalarını tercih etmelidir. Christopher Hood, bu akımın unsurlarını; profesyonel yönetim, açık performans standartları ve ölçütleri, çıktı kontrolüne vurgu, kamu sektöründe birimlerin ayrıştırılması (parçalanması), rekabetin artırılması, özel sektör yönetim uygulamalarının benimsenmesi ve kaynak kullanımında disiplin olarak özetlemiştir.

2. Toplam Kalite Yönetimi (TKY) ve Değişim Mühendisliği

Toplam Kalite Yönetimi: Deming (PUKÖ/PDCA döngüsü: Planla-Uygula-Kontrol et-Önlem al), Juran (kalite üçlemesi) ve Ishikawa (balık kılçığı diyagramı, kalite çemberleri) gibi isimlerin katkılarıyla gelişmiştir. Kamu hizmetlerinde vatandaş (hizmet alan) memnuniyetini merkeze alır; sürekli iyileştirme (kaizen) anlayışıyla, tüm çalışanların katılımıyla kademeli ve sürekli kalite artışını hedefler.

Değişim Mühendisliği (Business Process Reengineering – Michael Hammer ve James Champy): Maliyet, kalite, hız gibi performans ölçütlerinde çarpıcı (radikal) iyileştirmeler sağlamak amacıyla kamu kurumlarının iş süreçlerinin sıfırdan yeniden tasarlanmasıdır. TKY'nin kademeli/sürekli iyileştirme anlayışından farklı olarak köklü ve hızlı bir değişimi savunur; bu iki kavram sınavda sıkça karşılaştırılır.

3. Öğrenen Örgüt ve Kıyaslama

Öğrenen Örgüt (Peter Senge – "Beşinci Disiplin"): Kamu kurumlarının sürekli öğrenerek değişime uyum sağlamasını beş disiplin üzerinden açıklar: kişisel ustalık, zihni modeller, paylaşılan vizyon, takım hâlinde öğrenme ve bunların tümünü bütünleştiren sistem düşüncesi (beşinci disiplin). Öğrenen örgüt anlayışında hata, cezalandırılacak bir kusur değil, öğrenme fırsatı olarak görülür.

Kıyaslama (Benchmarking): Bir kamu kurumunun, kendi sektöründeki veya sektör dışındaki en iyi uygulamaları (kamu ya da özel sektörden) sistematik olarak inceleyip kendi süreçleriyle karşılaştırarak iyileştirme yapmasıdır.

4. Yönetişim (Governance)

Yönetişim, devletin (government) tek başına, hiyerarşik ve emredici biçimde karar aldığı geleneksel anlayışın yerine; kamu kurumları, özel sektör, sivil toplum kuruluşları ve vatandaşların birlikte, karşılıklı etkileşim ve iş birliği içinde karar aldığı çok aktörlü, ağ temelli bir yönetim biçimini ifade eder. Yönetişimin temel unsurları: şeffaflık (kararların ve işlemlerin açık olması), hesap verebilirlik (yöneticilerin eylemlerinden sorumlu tutulabilmesi), katılımcılık (karar süreçlerine ilgili tarafların dahil edilmesi), etkinlik ve etkililik, hukukun üstünlüğü ve duyarlılık (responsiveness). Dünya Bankası ve OECD gibi uluslararası kuruluşlar, "iyi yönetişim (good governance)" ilkelerini kalkınma ve kamu reformu politikalarının merkezine yerleştirmiştir. Türkiye'de e-devlet uygulamaları, katılımcı bütçeleme ve kamu-özel sektör-STK iş birlikleri yönetişim anlayışının somut örnekleri arasında sayılır.