KPSS A Kamu Yönetimi Karar Verme ve Liderlik konu anlatımı

Kamu yönetiminde karar verme ve liderlik, örgütün amaçlarına ulaşmasında merkezi rol oynayan iki iç içe geçmiş süreçtir. Karar verme başlığı altında; karar türleri (programlanmış/programlanmamış, kesinlik/risk/belirsizlik altında karar), karar verme sürecinin aşamaları ve Herbert Simon'ın sınırlı rasyonellik ile "tatmin edici (satisficing) karar" kavramları ele alınır. Liderlik başlığı altında ise, liderlik araştırmalarının tarihsel gelişimi üç ana yaklaşımda incelenir: özellikler (nitelikler) yaklaşımı (liderin doğuştan gelen kişisel özelliklere sahip olduğunu savunan ilk yaklaşım), davranışsal yaklaşımlar (Ohio State ve Michigan araştırmaları, Blake ve Mouton'un yönetim tarzı matrisi; liderin özelliklerinden çok davranışlarının önemli olduğunu savunur) ve durumsallık (koşul bağımlılık) yaklaşımları (Fiedler'in en az tercih edilen çalışma arkadaşı modeli, Hersey ve Blanchard'ın olgunluk düzeyi modeli, House'un yol-amaç kuramı; en etkili liderlik tarzının duruma göre değiştiğini savunur). Ayrıca karizmatik ve dönüşümcü/etkileşimci liderlik ayrımı da bu başlık altında incelenir. KPSS A Grubu'nda bu konu; karar türlerinin ayırt edilmesi, liderlik kuramcılarının eşleştirilmesi ve senaryo sorularıyla sıkça karşımıza çıkar.

1. Karar Verme

Karar türleri:

Herbert Simon'ın Sınırlı Rasyonellik Kuramı: Simon, klasik karar kuramının varsaydığı gibi karar vericilerin tüm alternatifleri bilip mutlak en iyi (optimum) kararı seçemeyeceğini; bilgi, zaman ve bilişsel kapasite sınırlılıkları nedeniyle belirli bir kabul edilebilirlik ölçütünü karşılayan ilk uygun ("tatmin edici", satisficing) kararı seçtiklerini savunmuştur. Bu kuram, klasik yaklaşımın "tam rasyonellik" varsayımına bir eleştiridir ve modern karar kuramının temelini oluşturur.

2. Liderlik Yaklaşımları

a) Özellikler (nitelikler) yaklaşımı: 20. yüzyılın ilk yarısında egemen olan bu yaklaşım, liderin zekâ, özgüven, girişkenlik gibi doğuştan gelen veya kalıcı kişisel özelliklere sahip olduğunu ve bu özelliklerin belirlenebileceğini savunur. Ancak farklı durumlarda başarılı liderlerin ortak bir özellik setine sahip olmadığının görülmesi, bu yaklaşımın yetersiz kalmasına yol açmıştır.

b) Davranışsal yaklaşımlar: Liderin özelliklerinden çok, sergilediği davranışların önemli olduğunu savunur.

c) Durumsallık (koşul bağımlılık) yaklaşımları: En etkili liderlik tarzının, liderin kişiliğinden çok içinde bulunulan duruma göre değiştiğini savunur.

d) Karizmatik ve Dönüşümcü/Etkileşimci Liderlik: Karizmatik liderlik, liderin olağanüstü kişisel özellikleriyle izleyenlerinde güçlü bir bağlılık ve hayranlık uyandırmasına dayanır. Etkileşimci (transaksiyonel) liderlik, lider ile astlar arasında karşılıklı çıkar alışverişine (performans karşılığında ödül) dayalı, statükoyu koruyan bir liderlik tarzıdır. Dönüşümcü (transformasyonel) liderlik ise astları kişisel çıkarlarının ötesine geçirerek örgütün ortak vizyonuna bağlılık yaratmayı, onları ilham vererek dönüştürmeyi hedefler; değişim ve yenilikçilik dönemlerinde daha etkili kabul edilir.