KPSS A Kamu Yönetimi Sistem ve Durumsallık Yaklaşımları konu anlatımı

Klasik ve neoklasik yaklaşımların kamu örgütünü kapalı bir sistem olarak ele alması ve "tek en iyi yol" arayışı, 1950'li yıllardan itibaren yerini kamu örgütünü çevresiyle sürekli etkileşim içinde açık bir sistem olarak gören ve yönetim uygulamalarının duruma göre değişebileceğini kabul eden yaklaşımlara bırakmıştır. Bu başlık altında iki temel kuramsal yaklaşım incelenir: sistem yaklaşımı (Ludwig von Bertalanffy'nin Genel Sistem Teorisi'nden esinlenen, örgütü girdi alıp çıktı üreten açık bir sistem olarak gören yaklaşım; siyaset bilimindeki karşılığı David Easton'ın siyasal sistem modelidir) ve durumsallık (koşul bağımlılık) yaklaşımı (en uygun örgüt yapısının, örgütün çevresi, teknolojisi ve büyüklüğü gibi durumsal değişkenlere göre değiştiğini savunan yaklaşım). Ayrıca Chester Barnard ve Herbert Simon'ın modern örgüt kuramına katkıları da bu başlık altında ele alınır. KPSS A Grubu'nda bu konu; sistem kavramlarının (girdi-çıktı, geri bildirim, sinerji, eş sonuçluluk) tanımları, Easton'ın siyasal sistem modelinin unsurları ve durumsallık kuramcılarının (Woodward, Burns-Stalker, Lawrence-Lorsch) bulgularının kamu örgütlerine uygulanması şeklinde sorulur.

1. Sistem Yaklaşımı

Ludwig von Bertalanffy'nin Genel Sistem Teorisi'nden esinlenerek kamu örgütüne uygulanmıştır. Kamu kurumu, birbiriyle etkileşim hâlindeki alt sistemlerden (birimler, süreçler) oluşan ve çevresinden girdi alıp (kaynak, personel, talep, bilgi) bunları çıktıya (hizmet, düzenleme, politika) dönüştürüp çevreye sunan açık bir sistem olarak ele alınır. Temel kavramlar:

David Easton'ın Siyasal Sistem Modeli: Siyaset bilimi ve kamu yönetiminde sistem yaklaşımının en bilinen uygulamasıdır. Easton'a göre siyasal sistem, toplumdan gelen talepler ve destekler biçimindeki girdileri (input) alır; bunları siyasal sistemin "karar kutusu" içinde (yasama, yürütme, bürokrasi) işleyerek kararlar ve politikalar biçiminde çıktıya (output) dönüştürür; bu çıktılar toplumu etkiler ve toplumdan gelen tepkiler geri bildirim (feedback) yoluyla yeniden girdiye dönüşerek döngü sürer. Bu model, kamu politikası oluşturma sürecinin kamu örgütü ve toplumsal çevre arasındaki sürekli etkileşimini açıklamak için kullanılır.

Bu dönemde Chester Barnard, örgütü bireylerin ortak bir amaç etrafında gönüllü iş birliği yaptığı bir işbirliği sistemi olarak tanımlamış ve otoritenin üstten değil, emri alan astın o emri kabul etmesinden ("otoritenin kabulü" görüşü) kaynaklandığını savunmuştur. Herbert Simon ise karar vericilerin bilgi, zaman ve bilişsel kapasite bakımından sınırlı olduğunu, bu nedenle mutlak en iyi (optimum) kararı değil, belirli bir tatmin düzeyini karşılayan "tatmin edici (satisficing)" kararı aldıklarını öne süren sınırlı rasyonellik (bounded rationality) kavramını geliştirmiştir.

2. Durumsallık (Koşul Bağımlılık) Yaklaşımı

Bu yaklaşımın temel önermesi, her durumda geçerli tek bir en iyi örgüt yapısı bulunmadığı, en uygun yapının kamu örgütünün çevresi, kullandığı teknoloji ve büyüklüğü gibi durumsal değişkenlere göre değiştiğidir.