KPSS A Uluslararası İlişkiler Türkiye–AB İlişkileri ve Kıbrıs Sorunu konu anlatımı

Türkiye'nin Avrupa bütünleşme sürecine katılım çabası, 1959'daki ilk ortaklık başvurusundan günümüze uzanan, zaman zaman krizlerle kesintiye uğrayan kademeli bir süreçtir: ortaklık antlaşmasından Gümrük Birliği'ne, adaylık statüsünden tam üyelik müzakerelerine uzanan bu yol, aynı zamanda Kıbrıs sorunuyla iç içe geçmiştir. Kıbrıs Rum Kesimi'nin (Kıbrıs Cumhuriyeti'nin) 2004'te AB'ye tam üye olması, Kıbrıs sorununu Türkiye'nin AB müzakere sürecini doğrudan etkileyen yapısal bir mesele hâline getirmiştir. KPSS'de bu konu; ortaklık sürecinin kilometre taşları (Ankara Antlaşması, Katma Protokol, Gümrük Birliği, Helsinki, müzakerelerin başlaması) ile Annan Planı ve Ek Protokol krizi üzerinden sorulur.

1959: Türkiye, dönemin Avrupa Ekonomik Topluluğu'na (AET) ortaklık için ilk kez başvurmuştur.

Ankara Antlaşması (1963): Türkiye ile AET arasında ortaklık ilişkisini kuran temel antlaşmadır; nihai hedef olarak tam üyeliği öngörür.

Katma Protokol (1970): Türkiye-AET arasındaki ortaklığın gümrük birliğine geçiş takvimini ve mal dolaşımı serbestisini düzenler.

1987: Türkiye, tam üyelik için resmi başvurusunu yapmıştır (Turgut Özal döneminde).

1997 Lüksemburg Zirvesi: Türkiye, diğer adaylardan farklı olarak resmi aday ülke listesine dahi alınmamış; bu durum ilişkilerde kısa süreli bir krize yol açmıştır.

Gümrük Birliği (1996): Türkiye-AB Gümrük Birliği yürürlüğe girmiştir; esas olarak sanayi ürünlerini kapsamakta, tarım ürünleri ve hizmetler büyük ölçüde dışında kalmaktadır.

1999 Helsinki Zirvesi: Türkiye, AB'ye aday ülke statüsü kazanmıştır.

3 Ekim 2005: Türkiye ile AB arasında tam üyelik müzakereleri resmen başlamıştır.

Kopenhag Kriterleri: Adaylık ve üyelik için aranan siyasi (demokrasi, hukukun üstünlüğü, insan hakları), ekonomik ve AB müktesebatına uyum kriterlerini ifade eder.

Kıbrıs sorunu ile kesişim

2004 Annan Planı referandumu: Kuzey Kıbrıs Türk toplumu planı çoğunlukla kabul ederken, Kıbrıs Rum toplumu büyük çoğunlukla reddetmiştir. Rum kesiminin üyelik güvencesini plan öncesinde elde etmiş olması, referandumda çözüme yönelik teşvik unsurunu zayıflattığı yönünde eleştirilmiştir.

1 Mayıs 2004: Annan Planı'nın reddedilmesine rağmen, adanın bütününde bir birleşme sağlanmadan, uluslararası olarak tanınan Kıbrıs Cumhuriyeti (fiilen Rum kesimi) AB'ye tam üye olmuştur; KKTC bu üyeliğin dışında kalmıştır.

Ek Protokol krizi: Türkiye'nin, Gümrük Birliği'ni Kıbrıs Cumhuriyeti'ne de genişleten Ek Protokol'ü uygularken Kıbrıs Rum Kesimi limanlarını ve havalimanlarını (Kıbrıs Cumhuriyeti'ni tanımadığı için) açmaması, 2006'da bazı müzakere fasıllarının Konsey kararıyla askıya alınmasına yol açmıştır.

Türkiye'nin Kıbrıs Cumhuriyeti'ni tanımama politikası, bu yapının 1963 sonrası yalnızca Rum tarafınca temsil edilir hâle gelmesine ve adadaki Türk toplumunun siyasi eşitliğinin bu çerçevede tanınmadığı düşüncesine dayanır.