KPSS A Uluslararası İlişkiler Atatürk Dönemi Dış Politika (1923–1938) konu anlatımı

Cumhuriyet'in ilanından Atatürk'ün ölümüne kadar geçen dönemde Türk dış politikası, "Yurtta Sulh, Cihanda Sulh" ilkesi etrafında şekillenen barışçı ve statükocu bir çizgi izlemiştir. Bu dönemde öncelik, Lozan'la elde edilen kazanımların korunması ve hâlâ açık kalan meselelerin (Musul, Boğazlar, Hatay) diplomatik yollarla çözülmesi olmuştur. Türkiye, Milletler Cemiyeti'ne üye olarak ve bölgesel işbirliği paktları (Balkan Antantı, Sadabat Paktı) kurarak güvenliğini çok taraflı biçimde pekiştirmeye çalışmıştır. KPSS'de bu konu; Musul'un çözümü, Balkan Antantı ve Sadabat Paktı'nın üyeleri ve amaçları, Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin getirdikleri ve Hatay'ın Türkiye'ye katılım süreci üzerinden sorulur.

1926 Ankara Antlaşması: Lozan'da çözülemeyen Musul meselesi, Türkiye ile İngiltere arasında bu antlaşmayla sonuçlandırılmış; Musul Irak sınırları içinde kalmış, Türkiye'ye belirli bir süre için petrol gelirlerinden pay verilmesi kabul edilmiştir.

1930 Ankara Dostluk Antlaşması: Nüfus mübadelesinden kaynaklanan sorunların giderilmesiyle Türk-Yunan ilişkileri normalleşmiş; bu süreçte Atatürk ve Yunan Başbakanı Venizelos'un girişimleri belirleyici olmuştur.

1932: Türkiye, Milletler Cemiyeti (Cemiyet-i Akvam)'ne üye olmuştur.

Balkan Antantı (9 Şubat 1934): Türkiye, Yunanistan, Romanya ve Yugoslavya arasında imzalanmıştır. Amacı, Bulgaristan'ın Balkanlar'daki sınır değişikliği (revizyonist) taleplerine karşı bölgesel statükoyu korumaktır.

Montrö Boğazlar Sözleşmesi (20 Temmuz 1936): 1930'ların ortasında İtalya ve Almanya'nın yayılmacı politikalarının artırdığı güvenlik kaygıları ortamında imzalanmıştır. Lozan'daki uluslararası Boğazlar Komisyonu kaldırılmış, yetkileri Türk hükümetine devredilmiş; Boğazlar'ın silahsızlandırılmış statüsüne son verilerek Türkiye'ye tam egemenlik ve tahkimat hakkı tanınmıştır.

Sadabat Paktı (8 Temmuz 1937): Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında Tahran'da imzalanmıştır. İmzacı devletler arasında saldırmazlığı ve karşılıklı sınırlara saygıyı güvence altına alarak bölgesel istikrarı korumayı amaçlamıştır.

Hatay meselesi: 1921 Ankara Antlaşması ile Fransız mandası altındaki Suriye içinde Hatay'a (o zamanki adıyla İskenderun Sancağı) "özel bir yönetim" statüsü tanınmıştı. Almanya'nın büyüyen tehdidi karşısında Türkiye'yi yanına çekmek isteyen Fransa'nın tutumundaki değişiklikle birlikte, Milletler Cemiyeti gözetiminde yürütülen süreç sonunda 1938'de bağımsız Hatay Devleti kurulmuş, 1939'da Hatay Meclisi kararıyla Türkiye'ye katılmıştır.