KPSS A Uluslararası İlişkiler II. Dünya Savaşı Döneminde Türkiye konu anlatımı

II. Dünya Savaşı boyunca Cumhurbaşkanı İsmet İnönü liderliğindeki Türkiye, hem Mihver hem Müttefik bloklarıyla asgari düzeyde ilişkiyi sürdüren, fiilî çatışmadan kaçınan bir denge (aktif tarafsızlık) politikası izlemiştir. Türkiye, savaşın başında İngiltere ve Fransa ile ittifak yapmış, savaşın ortasında ise Almanya ile bir saldırmazlık paktı imzalamış; her iki ittifakı da savaşa fiilen girmeden yürütmüştür. Savaşın sonunda, Birleşmiş Milletler'in kurucu üyesi olabilmek amacıyla Almanya ve Japonya'ya sembolik olarak savaş ilan etmiştir. KPSS'de bu konu; 1939 Üçlü İttifak, 1941 Türk-Alman Paktı, müttefiklerin Türkiye'yi savaşa çekme çabaları (Adana Görüşmesi) ve savaş sonu BM üyeliği süreci üzerinden sorulur.

Cumhurbaşkanı İsmet İnönü: Atatürk'ün 1938'deki ölümünün ardından Cumhurbaşkanı olan İnönü, savaş boyunca Türkiye'nin denge politikasının mimarı olmuştur.

1939 İngiltere-Fransa-Türkiye Üçlü İttifak Antlaşması (19 Ekim 1939): Türkiye'yi Mihver'e karşı Müttefiklerle ittifaka sokmuş; ancak antlaşmaya eklenen özel bir protokolle Türkiye'nin Sovyetler Birliği'ne karşı bir savaşa girme yükümlülüğü altına girmemesi sağlanmıştır.

Türk-Alman Saldırmazlık ve Dostluk Paktı (18 Haziran 1941): Almanya'nın Balkanlar ve Yunanistan'a doğru hızla ilerlemesi karşısında Türkiye'nin güvenliğini garanti altına almak amacıyla imzalanmıştır.

Adana Görüşmesi (1943): İngiltere Başbakanı Churchill ile Cumhurbaşkanı İnönü, Türkiye'nin Müttefikler yanında savaşa girmesi konusunu görüşmek üzere Adana'da bir araya gelmiştir.

Kahire, Tahran, Yalta konferansları: Müttefikler, çeşitli uluslararası konferanslarda Türkiye'nin savaşa katılması için baskı yapmıştır; Türkiye bu baskılara rağmen fiilî çatışmaya girmekten kaçınmıştır.

Varlık Vergisi (1942): Savaş ekonomisinin yükünü hafifletmek amacıyla getirilen ve büyük tartışmalara yol açan olağanüstü bir servet vergisi uygulamasıdır.

Türkiye'nin 23 Şubat 1945'te Almanya ve Japonya'ya savaş ilanı: Fiilî bir çatışma anlamına gelmeyen bu adım, Türkiye'nin Birleşmiş Milletler'in kurucu üyesi olarak San Francisco Konferansı'na katılabilmesinin koşulunu yerine getirmek amacıyla atılmıştır.

Savaş sonrası SSCB baskısı (1945-1946): Savaş biter bitmez SSCB, Türkiye'den Kars ve Ardahan'ın Sovyetlere verilmesi ile Boğazlarda üs ve ortak savunma talep etmiş; bu talepler Türkiye'yi güvenlik arayışı içinde Batı bloğuna yaklaştıran sürecin başlangıcı olmuştur.