KPSS A Uluslararası İlişkiler Soğuk Savaş Sonrası Türk Dış Politikası konu anlatımı

Soğuk Savaş'ın sona ermesiyle iki kutuplu düzenin ortadan kalkması, Türkiye'nin çevresinde (Balkanlar, Kafkasya, Orta Doğu) yeni güç boşlukları ve krizler doğurmuştur. Cumhurbaşkanı Turgut Özal'ın öncülüğünde Türkiye, 1990-91 Körfez Savaşı'nda daha önceki dönemlere kıyasla çok daha aktif ve inisiyatifçi bir dış politika izlemiş; bu yaklaşım Balkanlar'daki Yugoslavya'nın dağılma süreci, Kafkasya'da bağımsızlığını kazanan Türk cumhuriyetleriyle ilişkiler ve Orta Doğu'daki krizlerde de sürdürülmüştür. KPSS'de bu konu; Körfez Savaşı'nda Türkiye'nin tutumu, Çekiç Güç operasyonu, Balkanlar ve Kafkasya politikaları, Dağlık Karabağ sorunu, BTC Boru Hattı, 1 Mart Tezkeresi ve Adana Mutabakatı üzerinden sorulur.

Körfez Savaşı (1990-1991): Irak'ın Kuveyt'i işgali üzerine, Cumhurbaşkanı Turgut Özal'ın öncülüğünde Türkiye aktif bir dış politika izlemiş; Irak petrol boru hattını kapatmış ve İncirlik Üssü'nü koalisyon güçlerinin kullanımına açmıştır. Türkiye, BM Güvenlik Konseyi kararları çerçevesinde ekonomik yaptırımlara katılmış, savaşa doğrudan asker göndererek fiilen katılmamıştır.

Çekiç Güç (Provide Comfort): Körfez Savaşı sonrasında BM Güvenlik Konseyi kararları çerçevesinde, Kuzey Irak'taki Kürt sivil halkı korumak amacıyla İncirlik merkezli yürütülen çok uluslu bir insani yardım operasyonudur.

Balkanlar: Yugoslavya'nın dağılma sürecinde (1991-1995) yaşanan Bosna Savaşı'nda Türkiye, Bosna-Hersek'i desteklemiş ve BM/NATO barış gücüne (IFOR/SFOR) asker göndermiştir. 1999 Kosova krizinde de Türkiye, NATO'nun Sırbistan'a yönelik müdahalesine destek vermiş, Kosova'daki Arnavut nüfusun korunmasına katkı sağlamış ve sonrasında Kosova'nın bağımsızlığını tanımıştır.

Kafkasya: SSCB'nin dağılmasının ardından bağımsızlığını kazanan Türk cumhuriyetlerini (Azerbaycan, Kazakistan, Özbekistan, Türkmenistan, Kırgızistan) Türkiye ilk tanıyan ülkeler arasında yer almıştır. Dağlık Karabağ sorununda Türkiye, Azerbaycan'ın toprak bütünlüğünü desteklemiş, Ermenistan ile kara sınırını 1993'ten bu yana kapalı tutmuştur. Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) Boru Hattı (2005'te açılmıştır), Hazar petrolünü Rusya'ya bağımlı olmayan bir güzergâhla dünya piyasalarına ulaştırarak Türkiye'nin enerji koridoru konumunu güçlendirmiştir.

Orta Doğu: 2003 Irak Savaşı öncesinde TBMM'nin 1 Mart Tezkeresi'ni reddetmesi üzerine, ABD kara birliklerinin Türkiye üzerinden kuzey Irak'a geçişine izin verilmemiştir. 1998 Adana Mutabakatı ile Suriye, PKK lideri Öcalan'ı sınır dışı etmeyi ve örgüte destek vermeyeceğini taahhüt etmiş; bu, Türkiye'nin askeri yığınak yaparak uyguladığı kriz diplomasisinin bir sonucu olmuştur.