ÖABT Sosyal Bilgiler Sosyal Bilgiler Öğretim Programı konu anlatımı

Bu konu, Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından hazırlanan Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı'nın yapısını, temel felsefesini, öğrenme alanlarını, beceriler ile değerler eğitimini ve ölçme-değerlendirme yaklaşımını kapsar. ÖABT'de bu başlık; programın yedi öğrenme alanının isimlerinin ve içeriklerinin tanınması, programda yer alan becerilerin (eleştirel düşünme, girişimcilik, sosyal katılım vb.) ayırt edilmesi, değerler eğitimi listesinin kapsamı ve programın disiplinlerarası (tarih, coğrafya, sosyoloji, ekonomi, hukuk vb. alanların bütünleştirildiği) yapısı üzerinden sorulur. Bu konu pedagojik/program bilgisi niteliğinde olup doğrudan tarih veya coğrafya içeriği değil, öğretim programının tasarımı ve uygulanmasıyla ilgilidir.

Programın felsefesi ve yapısı

• Sosyal Bilgiler dersi: , ilkokul 4. sınıf ile ortaokul 5, 6 ve 7. sınıflarda okutulan; tarih, coğrafya, sosyoloji, antropoloji, hukuk, siyaset bilimi ve ekonomi gibi sosyal bilim disiplinlerinin öğrenciye disiplinlerarası ve bütüncül bir yaklaşımla aktarıldığı bir derstir.
• Programın temel amacı, öğrencileri etkin, sorumluluk sahibi, demokratik değerleri özümsemiş vatandaşlar olarak yetiştirmektir; bu nedenle sıklıkla "iyi vatandaşlık eğitimi" hedefiyle ilişkilendirilir.
• Program, kazanım temelli bir yapıya sahiptir; kazanımlar öğrenme alanları altında sınıf düzeylerine göre sıralanmıştır.

Öğrenme alanları

Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı yedi öğrenme alanından oluşur:

1. Birey ve Toplum: Bireyin kendini tanıması, toplumsallaşma süreci, kişilerarası iletişim ve rol/sorumluluklarını kapsar.
2. Kültür ve Miras: Millî ve evrensel kültürel mirasın tanınması, tarihsel süreç içinde toplumların kültürel gelişiminin kavranmasını içerir.
3. İnsanlar, Yerler ve Çevreler: Coğrafi beceriler, mekân algısı, insan-çevre etkileşimi ve doğal-beşerî unsurların ilişkisini kapsar.
4. Bilim, Teknoloji ve Toplum: Bilimsel ve teknolojik gelişmelerin toplumsal yaşama etkisini, bilimsel düşünme becerisini içerir.
5. Üretim, Dağıtım ve Tüketim: Ekonomik okuryazarlık, kaynakların kullanımı, üretim-tüketim ilişkisi ve girişimcilik becerisini kapsar.
6. Etkin Vatandaşlık: Demokrasi, hak ve özgürlükler, katılımcı vatandaşlık bilinci ve sivil toplum kavramlarını içerir.
7. Küresel Bağlantılar: Ülkeler ve toplumlar arası etkileşim, küresel sorunlar ve uluslararası iş birliğini kapsar.

Beceriler

Programda öğrencilere kazandırılması hedeflenen temel beceriler arasında şunlar yer alır: eleştirel düşünme, yaratıcı düşünme, iletişim, araştırma, problem çözme, karar verme, bilgi teknolojilerini kullanma, girişimcilik, gözlem yapma, mekânı algılama, zaman ve kronolojiyi algılama, değişim ve sürekliliği algılama, sosyal katılım ve kanıt kullanma. Bu beceriler, öğrenme alanlarına ve kazanımlara entegre biçimde işlenir; ayrı bir ünite olarak değil, tüm süreç boyunca kazandırılması hedeflenir.

Değerler eğitimi

Program, kazanımların yanı sıra öğrencilere kazandırılması hedeflenen bir değerler listesi de içerir. Bu değerler arasında adalet, dürüstlük, öz denetim, sabır, saygı, sevgi, sorumluluk, vatanseverlik, yardımseverlik ve bilimsellik gibi değerler sayılabilir. Değerler eğitimi, ayrı bir ders veya ünite olarak değil, örtük program anlayışıyla diğer kazanımlarla bütünleşik biçimde işlenir.

Ölçme ve değerlendirme yaklaşımı

Program, yalnızca sonuç odaklı (geleneksel) ölçme-değerlendirmeyi değil; süreç odaklı, alternatif ölçme-değerlendirme yaklaşımlarını da (performans görevi, proje, portfolyo, akran/öz değerlendirme, gözlem formları) önermektedir. Bu yaklaşım, öğrencinin yalnızca bilgi düzeyini değil, beceri ve tutum gelişimini de değerlendirmeyi amaçlar.