Harita masası
Her bilgiyi haritada bir yere, bir nedene bağla.
8 bölüm · ~21 dk · 23 etkileşim
Doğal Afetler ve Çevre, TYT Coğrafya testinin güncel ve önemli konularından biridir; genellikle 1 soru ile sorulur. Konu; deprem, sel, heyelan, çığ ve erozyon gibi doğal afetlerin oluşum nedenlerini ve sonuçlarını, ayrıca küresel ısınma, ozon tabakasının incelmesi, hava/su/toprak kirliliği gibi çevre sorunlarını kapsar. Bu konudaki sorular çoğunlukla bir afetin ya da çevre sorununun nedenini, hangi koşullarda daha sık görüldüğünü ya da bu sorunların nasıl önlenebileceğini sorar.
1Deprem: doğal olay, beşerî sonuç
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Aynı büyüklükte bir deprem, sağlam zemin üzerine depreme dayanıklı yapılan bir yerleşimde çok az hasara yol açarken, gevşek zeminli ve çarpık yapılaşmanın bulunduğu bir başka yerleşimde ağır hasara neden olmuştur. Bu neyi gösterir?
Aynı büyüklükte bir deprem, sağlam zeminli ve depreme dayanıklı yapılaşmanın bulunduğu bir yerleşimde az hasara yol açarken, gevşek zeminli ve çarpık yapılaşmanın bulunduğu bir yerleşimde ağır hasara neden olmuştur.
Bu durum aşağıdaki yargılardan hangisini destekler?
2Sel, taşkın ve heyelan
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Dik eğimli bir yamaçtaki ormanlık alan tamamen kesilmiş, bir süre sonra bölgede şiddetli ve uzun süreli yağışların ardından büyük bir toprak kayması meydana gelmiştir. Nedenleri nelerdir?
Dik eğimli bir yamaçtaki ormanlık alan tamamen kesildikten bir süre sonra, bölgede şiddetli ve uzun süreli yağışların ardından büyük bir toprak kayması meydana gelmiştir.
Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
3Çığ ve erozyon
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Eğimli bir arazide çiftçilerin toprağı eğim yönünde sürmesi sonucunda, yağmur sularının toprağı hızla taşıdığı ve zamanla tarım topraklarının inceldiği gözlenmiştir. Ne yapılmalıdır?
Bir bölgede kışın uzun süre kar yağışının etkili olduğu, yamaçların dik ve bitki örtüsünden yoksun olduğu bilinmektedir. Bu bölgede kayak yapan bir grup, yüksek sesle bağırdıktan hemen sonra yamaçtaki kar kütlesinin aniden aşağı doğru kaydığını fark etmiştir.
Bu olay aşağıdaki afetlerden hangisine örnektir?
4Afetlerde ortak nokta: doğa-insan etkileşimi
Bunu bir arkadaşına anlatabilir misin? Kafanda bir dene.
Bu afetlerin çoğu, temelde doğal bir süreç (yağış, eğim, kar birikimi, yer kabuğu hareketleri) ile başlar; fakat afetin büyüklüğü ve yol açtığı zarar, büyük ölçüde insanın doğal ortamı nasıl kullandığıyla (yapılaşma, arazi kullanımı, bitki örtüsünün korunup korunmadığı) ilişkilidir. Bu nedenle doğal afetlerle mücadelede hem doğal koşulların iyi tanınması hem de bilinçli arazi kullanımı ve yapılaşma büyük önem taşır.
Soldan birini, sonra sağdan eşini seç.
5Küresel ısınma ve ozon tabakası
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 3 bölüm kaldı.
Dünya genelinde yapılan uzun dönemli gözlemlerde, yüksek dağlardaki buzulların hacminin azaldığı ve deniz seviyesinin kademeli olarak yükseldiği tespit edilmiştir. Bu neyin sonucudur?
Atmosferdeki sera gazlarının artması sonucu dünya ortalama sıcaklığının yükselmesine ne ad verilir?
6Hava, su ve toprak kirliliği
Takıldığın yere not al, sonra birlikte döneriz.
Hava kirliliği çukur yerleşim alanlarında, kışın ve rüzgârsız havada daha belirgindir.
Küresel ısınma ile ozon tabakasının incelmesi aynı sorundur.
Tarımsal ilaç ve gübre kalıntıları su kirliliğine yol açabilir.
Sel ile heyelan aynı afettir.
Erozyon yalnızca doğal bir süreçtir.
7ÖSYM'de nasıl soruluyor
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Doğal Afetler ve Çevre konusunda ÖSYM genellikle şu tarzlarda sorular hazırlar:
- Bir afetin (deprem, sel, heyelan, çığ, erozyon) oluşum koşulları verilip hangi afetle ilgili olduğunun buldurulması.
- Bir afetin sonucunun büyüklüğünün, doğal etkenler kadar insan faaliyetleriyle (yapılaşma, arazi kullanımı, bitki örtüsü tahribatı) de ilişkilendirilmesi.
- Bir çevre sorununun (küresel ısınma, ozon incelmesi, hava/su/toprak kirliliği) nedeninin ve sonucunun sorulması.
- Erozyonu artıran ya da azaltan tarımsal uygulamaların ayırt edilmesi.
- Doğal afetlerden korunma ve çevre sorunlarını azaltma yollarıyla ilgili çıkarım soruları.
8Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.