Harita masası
Her bilgiyi haritada bir yere, bir nedene bağla.
9 bölüm · ~19 dk · 21 etkileşim
Ekonomik Faaliyetler, TYT Coğrafya testinde 1 soru ile temsil edilen, ancak kapsamı geniş bir konudur. Tarım, hayvancılık, madencilik, sanayi, ticaret ve turizm gibi başlıca ekonomik faaliyetleri; bu faaliyetlerin Türkiye'deki dağılışını ve bu dağılışı belirleyen doğal ve beşerî etmenleri kapsar. Sorular genellikle bir faaliyetin hangi koşullarda (iklim, toprak, ulaşım, sermaye gibi) daha yoğun görüldüğünü ya da bir bölgedeki ekonomik faaliyetin neden o bölgede geliştiğini sorar.
1Üç sektör: birincil, ikincil, üçüncül
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
Ekonomik faaliyetler, üretim sürecindeki konumlarına göre üçe ayrılır:
| Faaliyet | Ne yapar? | Örnekler |
|---|---|---|
| Birincil | Doğal kaynakları doğrudan kullanır. | Tarım, hayvancılık, ormancılık, balıkçılık, madencilik |
| İkincil | Birincil faaliyetlerden elde edilen hammaddeyi işleyerek ürüne dönüştürür. | Sanayi/imalat |
| Üçüncül | Mal ve hizmetlerin dağıtımı, pazarlanması ve sunumuyla ilgilidir. | Ticaret, ulaşım, turizm, bankacılık |
Bir ülkenin gelişmişlik düzeyi arttıkça, ekonomik faaliyetler içindeki payın genellikle birincil faaliyetlerden ikincil ve üçüncül faaliyetlere doğru kaydığı görülür.
Soldan birini, sonra sağdan eşini seç.
Bir ülkede zaman içinde tarımda çalışan nüfus oranı azalırken sanayi ve hizmet sektöründe çalışan nüfus oranının arttığı gözlenmiştir.
Bu değişim, aşağıdaki durumlardan hangisiyle ilişkilendirilebilir?
2Tarımı etkileyen etmenler
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Bir bölgede yıl boyunca yağışlı ve nemli bir iklim görülmekte, bu bölgede çay tarımı yaygın biçimde yapılmaktadır. Başka bir bölgede ise yazları sıcak ve kurak geçen bir iklim görülmekte ve burada zeytin yetiştiriciliği yapılmaktadır. Bu nasıl açıklanır?
3Hayvancılık
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Hayvancılık türü, bulunduğu bölgenin iklim ve bitki örtüsüne göre şekillenir:
| Büyükbaş (sığır) | Küçükbaş (koyun-keçi) | |
|---|---|---|
| Bitki örtüsü | Yem bitkisi ve çayır-mera bakımından zengin | Bozkır (step) bitki örtüsü, dağlık-engebeli arazi |
| İklim | Nemli bölgeler | Daha kurak bölgeler |
| Türkiye'de yaygın olduğu yerler | Karadeniz, Marmara | İç Anadolu, Doğu Anadolu, Güneydoğu Anadolu |
Bir bölgede bozkır bitki örtüsü yaygın, yağış azdır ve arazi dağlık-engebelidir. Bu bölgede halkın koyun ve keçi besiciliğiyle geçindiği bilinmektedir. Neden?
4Madencilik ve sanayi
Bunu bir arkadaşına anlatabilir misin? Kafanda bir dene.
Bir maden yatağının yalnızca belirli bir dağın eteğinde bulunması ve bu nedenle işletmenin başka bir yere taşınamaması, madenciliğin aşağıdaki özelliklerinden hangisini örneklemektedir?
Sanayi, hammaddeyi işleyerek mamul veya yarı mamul ürün elde etme faaliyetidir. Sanayi tesisinin kurulacağı yerin seçiminde şu etmenler önemlidir:
Bir meyve suyu fabrikasının, meyve bahçelerinin yoğun olduğu bir ovanın hemen kenarında kurulduğu; oysa aynı bölgede üretilen büyük bir makine parçasının işlendiği bir fabrikanın ise büyük bir kente yakın kurulduğu bilinmektedir. Neden?
Çabuk bozulabilen bir sebze ürününü işleyen bir konserve fabrikasının, ürünün yetiştirildiği ovanın hemen yakınına kurulması, aşağıdaki etmenlerden hangisinin baskın olduğunu gösterir?
Dayanıklı ve kolay taşınabilen bir ürünü (örneğin elektronik eşya) üreten bir fabrikanın, hammadde kaynağından uzak ama büyük bir kente ve geniş bir tüketici kitlesine yakın kurulması, aşağıdaki etmenlerden hangisinin bu tür sanayide daha belirleyici olduğunu gösterir?
5Ticaret ve turizm
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 4 bölüm kaldı.
Ticaret, mal ve hizmetlerin üreticiden tüketiciye ulaştırılması faaliyetidir; ulaşım ağının gelişmişliği, limanlara ve büyük pazarlara yakınlık ticareti doğrudan etkiler.
Turizm, bir bölgenin doğal (deniz, kaplıca, dağ), tarihi (antik kentler, kaleler) ve kültürel (yöresel değerler, festivaller) zenginliklerinin beslediği faaliyettir. Turizm; ulaşım, konaklama ve hizmet sektörlerini geliştirerek bölge ekonomisine katkı sağlayan üçüncül bir faaliyettir.
| Turizm türü | Neye bağlı? | Türkiye'de yoğunlaştığı yer |
|---|---|---|
| Kıyı turizmi | Deniz-kum-güneş | Ege ve Akdeniz kıyıları |
| Kış (kayak) turizmi | Karlı ve yüksek dağlar | Uludağ, Palandöken, Erciyes |
| Termal turizm | Sıcak su kaynakları | Örneğin İç Batı Anadolu |
Kış turizminin üç büyük merkezini haritada gör:
Kış turizmi merkezleri
Bir bölgede yüksek ve kışın uzun süre kar örtüsüyle kaplı kalan dağlar bulunmakta, bu bölgeye kış aylarında yoğun ziyaretçi akını olmaktadır. Hangi tür turizme elverişlidir?
6Türkiye'de ekonomik faaliyetlerin dağılışı
Takıldığın yere not al, sonra birlikte döneriz.
Türkiye'de kıyı bölgeleri (Karadeniz, Ege, Akdeniz, Marmara) iklim ve toprak koşullarının elverişliliği nedeniyle yoğun tarım, hayvancılık ve turizm faaliyetlerine sahne olurken; büyük kentler (İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa gibi) sanayi ve ticaretin yoğunlaştığı merkezlerdir. İç ve Doğu Anadolu'da ise iklim koşullarının daha sert olması nedeniyle hayvancılık ve tahıl tarımı (buğday, arpa) öne çıkar; Güneydoğu Anadolu'da GAP sayesinde sulu tarım (pamuk gibi) hızla gelişmiştir.
Sanayi ve ticaret merkezleri
7Sık yapılan hatalar
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Aşağıdaki yargılar sık yapılan hatalardır. Doğru mu, yanlış mı?
Madencilik ikincil faaliyettir.
Sanayi kuruluş yeri yalnızca hammaddeye yakınlığa göre belirlenir.
Büyükbaş hayvancılık kurak ve bozkır bölgelerde, küçükbaş hayvancılık nemli bölgelerde yaygındır.
Termal turizm sıcak su kaynaklarına bağlıdır.
Ticaret ikincil faaliyettir.
8ÖSYM'de nasıl soruluyor
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
Ekonomik Faaliyetler konusunda ÖSYM genellikle şu tarzlarda sorular hazırlar:
- Bir bölgenin iklim, toprak ya da yeryüzü şekli özellikleri verilip orada hangi ekonomik faaliyetin (tarım ürünü, hayvancılık türü) daha yaygın olacağının çıkarılması.
- Bir sanayi tesisinin kuruluş yerinin, hammadde-pazar-ulaşım gibi etmenlerden hangisiyle daha çok ilişkili olduğunun sorulması.
- Ekonomik faaliyetlerin (birincil-ikincil-üçüncül) doğru sınıflandırılması.
- Türkiye'nin farklı bölgelerindeki ekonomik faaliyetlerin (tarım, hayvancılık, turizm) karşılaştırılması.
- Bir turizm türünün, bölgenin doğal ya da kültürel özellikleriyle ilişkilendirilmesi.
9Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.