Harita masası
Her bilgiyi haritada bir yere, bir nedene bağla.
8 bölüm · ~26 dk · 31 etkileşim
İklim Bilgisi, TYT Coğrafya testinde ortalama 1 soru ile sorulsa da bu soru neredeyse her sınavda karşımıza çıkar ve Coğrafya dersinin en yüksek ağırlıklı konularından biridir. Konu; hava ile iklim kavramları arasındaki farkı, sıcaklık ve yağışı etkileyen etmenleri ve Türkiye'de görülen iklim tiplerini kapsar. Bu konudaki sorular çoğunlukla ezber değil, neden-sonuç ilişkisi kurma becerisi ister: bir yerin sıcaklığının ya da yağışının neden öyle olduğunu, bunun bitki örtüsüne ve yaşam biçimine nasıl yansıdığını anlamak, soruların büyük kısmını çözmeye yeter.
1Hava ve iklim farkı
İlk bölüm! Temeli burada atıyoruz, acele etme.
"Bugün hava soğuk" demek, "buranın iklimi soğuktur" demekle aynıdır.
İklim, bir bölgede genellikle en az 30 yıl gözlenen ortalama koşulların bütünüdür.
2Sıcaklığı etkileyen faktörler
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
Aynı enlemde bulunan X istasyonu kıyıda, Y istasyonu ise iç kesimdedir. X istasyonunun ocak-temmuz ayları arasındaki sıcaklık farkı 12°C iken Y istasyonunda bu fark 28°C olarak ölçülmüştür. Farkın nedeni nedir?
Ocak-temmuz sıcaklık farkı (°C)
Kuzey yarım kürede yer alan bir dağın güney yamacında bağcılık ve meyvecilik yaygınken kuzey yamacında kar örtüsü daha uzun süre yerde kalmaktadır. Neden?
X kenti 37° kuzey enleminde ve deniz seviyesinde, Y kenti ise X ile aynı enlemde fakat 1500 metre yükseltide yer almaktadır.
Bu iki kentin ortalama sıcaklıkları karşılaştırıldığında aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılır?
3Yağışı etkileyen faktörler
Örneklere dikkat et; soruların çoğu buradan çıkar.
4Türkiye'nin iklim tipleri: kıyıdan kıyıya
Bunu bir arkadaşına anlatabilir misin? Kafanda bir dene.
A istasyonunun on iki aylık yağış dağılımında her ay birbirine yakın miktarda yağış düşmekte, yaz aylarında yağış belirgin biçimde azalmamaktadır. B istasyonunda ise yaz aylarında yağış neredeyse sıfıra inmekte, en fazla yağış kış aylarında görülmektedir. İklim tipleri nelerdir?
Aşağıdakilerden hangisi Karadeniz ikliminin belirgin bir özelliğidir?
Akdeniz iklimi ile Marmara (geçiş) iklimi karşılaştırıldığında aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?
5Türkiye'nin iklim tipleri: karasal iklimler
Yarıyı geçtin, harika gidiyorsun! 3 bölüm kaldı.
Karasal iklimler (İç Anadolu, Doğu Anadolu, Güneydoğu Anadolu): Bu üç bölgenin ortak özelliği düşük yıllık yağış, yüksek yıllık sıcaklık farkı (amplitüd) ve bozkır (step) bitki örtüsüdür. Birbirlerinden ayrılırken kışın sertliği ve yazın sıcaklığı temel ölçüttür.
Türkiye haritasında üç merkezin ortalama ocak ayı sıcaklıkları şu şekilde verilmiştir: İç Anadolu'da bir merkez −2°C, Doğu Anadolu'da bir merkez −9°C, Güneydoğu Anadolu'da bir merkez +4°C. Nasıl yorumlanır?
Doğu Anadolu Bölgesi'nde kışların, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ne göre çok daha sert ve soğuk geçmesinde en etkili faktör aşağıdakilerden hangisidir?
Soldan birini, sonra sağdan eşini seç.
6Sık yapılan hatalar
Takıldığın yere not al, sonra birlikte döneriz.
Aşağıdaki yargılar sık yapılan hatalardır. Doğru mu, yanlış mı?
Marmara'da kışın kar yağışı hiç görülmez.
İç Anadolu, Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu aynı iklime sahiptir.
Bir yerin soğuk olması her zaman enlemden kaynaklanır.
Güneydoğu Anadolu'nun doğal bitki örtüsü ormandır.
Maki Akdeniz iklimi, step karasal iklim, gür orman Karadeniz iklimi ile eşleşir.
Sıcak ve soğuk okyanus akıntıları kıyı sıcaklığını ve yağışını değiştirebilir.
7ÖSYM'de nasıl soruluyor
Önemli yerleri altını çizer gibi oku.
İklim Bilgisi konusunda ÖSYM genellikle şu tarzlarda sorular hazırlar:
- Doğrudan bilgi soruları: "Aşağıdakilerden hangisi ... ikliminin bir özelliğidir?" gibi tanımlayıcı sorular.
- Karşılaştırmalı sorular: İki istasyonun, iki bölgenin ya da iki yamacın sıcaklık/yağış farkının nedenini sorma.
- Grafik yorumlama: Bir istasyonun aylık sıcaklık veya yağış grafiği verilip hangi iklim tipine ait olduğunun ya da hangi faktörün etkili olduğunun buldurulması.
- Harita yorumlama: Türkiye haritası üzerinde işaretlenen bölgelerin iklim özelliklerinin, bitki örtüsünün ya da bir değerin (sıcaklık, yağış) karşılaştırılması.
- Neden-sonuç ilişkisi kurma: "X ilinde yıllık sıcaklık farkının fazla olmasının temel nedeni nedir?" türünde, birden fazla faktörü ayırt etmeyi gerektiren sorular.
8Kısa tekrar
Son bölüm! Biraz kaldı, bitirmek üzeresin.